راهنمای جامع جرم اختلاس در قانون مجازات اسلامی

 مقدمه

قانون مجازات اسلامی مجموعه ای از قوانین است که در رابطه با جرایمی که با جان، مال و ناموس افراد سر و کار دارد تصویب شده است. در این قانون جرایم به دسته های مختلف دسته بندی شده اند. یکی از جرایمی که در عصر مدرن مورد توجه قرار گرفته است اختلاس است. این جرم در قانون جزء جرایم اقتصادی دسته بندی شده است. ارتکاب به جرم اختلاس طبق شرایط خاص و توسط اشخاصی خاص امکان پذیر است. در ادامه علاوه بر تعریف جامع جرم اختلاس، شرایط و مصادیق آن را نیز به صورت کامل توضیح خواهیم داد. چنانچه نیاز به کسب اطلاعات بیشتر دارید از خدمات مشاوره حقوقی بهره مند شوید.

فهرست مطالب

•  مقدمه
• تعریف جامع جرم اختلاس و ارکان تشکیل‌دهنده آن در قانون
• شرایط اساسی تحقق جرم اختلاس و عنصر معنوی آن
• مصادیق اموال موضوع جرم اختلاس در بخش دولتی و عمومی
•  تفاوت‌های اختلاس کارمندان دولت با سایر جرایم مشابه
•  نحوه محاسبه میزان اختلاس و تأثیر آن در تعیین مجازات
•  شیوه‌های رسیدگی به جرم اختلاس در مراجع قضایی
•  مجازات‌های اصلی و تکمیلی برای مرتکبین جرم اختلاس
• نقش جبران خسارت و استرداد مال در کاهش مجازات
• موارد تشدید مجازات و مسئولیت شرکا و معاونین جرم
•  راهکارهای قانونی پیشگیری از وقوع اختلاس در سازمان‌ها
• کلام آخر

تعریف جامع جرم اختلاس و ارکان تشکیل‌دهنده آن در قانون

جرم اختلاس در قانون مجازات اسلامی یکی از جرایم غیر قابل گذشت اقتصادی است، این جرم توسط کارمندان دولتی قابل تحقق است. در صورتی که به کارمند دولت مال یا وجه دولتی یا عمومی (در دست دولت) به امانت گذاشته شده باشد، اگر کارمند این اموال را به حساب خویش یا دیگری برداشت کند مرتکب جرم اختلاس شده است. به فردی که مرتکب این جرم شود اختلاس گر گفته می شود. جهت تحقق این جرم باید سه رکن معنوی(سوء نیت در مصادره اموال دولتی)، رکن مادی( سپارده شدن مال به کارمند دولتی ) و و رکن قانونی که همان تحقق جرم اختلاس با توجه به مصادیق قانونی است باید وجود داشته باشد.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

شرایط اساسی تحقق جرم اختلاس و عنصر معنوی آن

همانگونه که در قسمت قبل بیان شد جرم اختلاس در قانون مجازات اسلامی با تحقق سه عنصر مادی، معنوی و قانونی قابل تحقق است.  در عنصر مادی باید شرط به امانت گذاشته شدن اموال دولتی به کارمند دولت محقق شود. در صورتی که عنصر معنوی وجود نداشته باشد جرم اختلاس محقق نخواهد شد. اگر کارمند سوء نیت در برداشت اموال را داشته باشد و کاملا عامدانه و آگاهانه مرتکب این جرم شود مختلس محسوب می گردد.

مصادیق اموال موضوع جرم اختلاس در بخش دولتی و عمومی

جرم اختلاس در قانون مجازات اسلامی طبق شرایط و مصادیق خاصی قابل تحقق است. برای تحقق این جرم حتما باید وجه یا مال منقول نزد کارمند به امانت گذاشته شده باشد، لذا اختلاس مشمول اموال غیر منقول نمی شود. کارمند دولت بودن، سپارده شدن اموال دولتی یا اموال خصوصی نزد دولت به کارمند، اموالی که در راستای وظیفه کارمند به امانت گذاشته شده است، تصاحب اموال سپارده شده به نفع خود یا دیگری مصادیق تحقق جرم اختلاس هستند.

 تفاوت‌های اختلاس کارمندان دولت با سایر جرایم مشابه

طبق ماده 5 قانون تشدید مجازات های مرتکبین اختلاس، ارتشا و کلاهبرداری این سه جرم مشابه توصیف شده و جزء جرایم اقتصادی دسته بندی شده اند. در مصادیق تحقق این سه جرم تفاوت هایی وجود دارد. اختلاس توسط کارمند دولت و نسبت به اموال یا وجود دولتی سپارده شده به کارمند محقق می شود. ارتشا توسط کارمند دولت  اما نسبت به مردم عادی محقق می شود. کلاهبرداری نیز توسط هر فردی و نسبت به عموم مردم قابل تحقق است. این جرم با جرم خیانت در امانت نیز مشابه است. خیانت در امانت توسط عموم مردم و نسبت به اموال اشخاص محقق می شود. سمت فرد و مال موضوع امانت در جرم خیانت در امانت اهمیتی ندارد.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

 نحوه محاسبه میزان اختلاس و تأثیر آن در تعیین مجازات

ماده 5تشدید مجازات مرتکبین اختلاس، ارتشا و کلاهبرداری در رابطه با جرم اختلاس در قانون مجازات اسلامی بحث می کند. طبق این ماده میزان اختلاس در تعیین میزان مجازات آن موثر است. در ادامه نحوه تعیین مجازات این جرم را با توجه به مبالغ مورد اختلاس بیان می کنیم.

اگر مبلغ اختلاس تا 5 هزار تومان باشد: مرتکب به 6 ماه الی 3 سال حبس، 6 ماه تا 3 سال انفصال موقت، رد مال یا وجه مورد اختلاس و جزای نقدی دو برابر محکوم می شود.

اگر مبلغ اختلاس بیش از 5 هزارتومان باشد: مرتکب به 2 الی 10 سال حبس، انفصال دائم از خدمات دولتی، رد وجه یا مال مورد اختلاس و جزای نقدی دو برابر محکوم خواهد شد.

اگر اختلاس توام با جعل سند باشد: اگر میزان اختلاس تا 5 هزار تومان باشد مرتکب به 2 تا 5 سال حبس، 1 تا  5 سال انفصال موقت، رد وجه یا مال مورد اختلاس و جزای نقدی دو برابر محکوم می گردد. اگر مبلغ اختلاس بیش از 5 هزار تومان باشد مرتکب به 7 الی 10 سال حبس، انفصال دائم از خدمات دولتی، رد وجه یا مال مورد اختلاس و جزای نقدی دو برابر محکوم خواهد شد.

 شیوه‌های رسیدگی به جرم اختلاس در مراجع قضایی

در رسیدگی به جرم ما دو صورت از قوانین را داریم. قانون ماهوی و قانون شکلی. قانون ماهوی رسیدگی به جرم اختلاس، قانون مجازات اسلامی می باشد. در رابطه با قانون شکلی ما آیین دادرسی کیفری را جهت رسیدگی به اختلاس مدنظر قرار می دهیم. شیوه رسیدگی به این جرم اینگونه است که شکایت باید در محل وقوع جرم صورت پذیرد، بنابراین رسیدگی به این جرم در دادگاهی که جرم در حوزه آن واقع شده است صورت می پذیرد، دادگاه صالح برای رسیدگی به این جرم دادگاه کیفری 2 می باشد. به پرونده معاونین و شرکای در جرم نیز در دادگاهی که متهم اصلی محاکمه می شود رسیدگی می گردد.

 مجازات‌های اصلی و تکمیلی برای مرتکبین جرم اختلاس

  در جرم اختلاس در قانون مجازات اسلامی مانند هر جرم دیگری که در قانون مجازات برای آن مجازات تعیین شده است، ما با تعابیری مانند مجازات اصلی، مجازات تکمیلی و مجازات تبعی رو به رو هستیم. مجازات اصلی همان مجازات مناسب با جرم صورت گرفته است. مجازات تکمیلی مجازات اضافه ای است که در برخی مواقع قاضی مختار به تعیین آن برای متهم می باشد. ممکن است میزان مبلغ اختلاس یا تشکیل گروه یا دسته جهت ارتکاب به این جرم سبب صدور مجازات تکمیلی برای متهم شود.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

نقش جبران خسارت و استرداد مال در کاهش مجازات

تبصره 3 ماده 5 قانون تشدید که مرتبط با جرم اختلاس در قانون مجازات اسلامی است بیان می دارد:

هرگاه مرتکب اختلاس قبل از صدور کیفرخواست تمام وجه یا مال مورد اختلاس رامسترد نماید، دادگاه او را از تمام یا قسمتی از جزای نقدی معاف می کند، اجرای مجازات حبس را معلق می کند ولی حکم انفصال درباره او اجرا خواهد شد.  

موارد تشدید مجازات و مسئولیت شرکا و معاونین جرم

در قانون مجازات اسلامی مواردی جهت تشدید مجازات مرتکبین به جرایم مطرح در این ماده در نظر گرفته شده است. طبق ماده 4 قانون تشدید: کسانی که با تشکیل یا رهبری چند نفری مرتکب اختلاس شوند علاوه براسترداد اموال منقول کسب شده به دولت به جزای نقدی معادل مال کسب شده، انفصال دائم از خدمات دولتی،  حبس درجه 2 یا 1 مکوم می گردند. در صورتی که عمل آن ها مصداق مفسد فی الارض باشد به مجازات مفسد فی الارض محکوم خواهند شد.

 راهکارهای قانونی پیشگیری از وقوع اختلاس در سازمان‌ها

همانگونه که جرم اختلاس در قانون مجازات اسلامی جرم انگاری شده است. لازم است که راهکارهای قانونی برای پیشگیری این جرم نیز پیش بینی شود. در ادامه ما چند راهکار موثر را پیشنهاد می کنیم:

1-رسیدگی دوره ای به اموال و دارایی کارمندان

2- استفاده از نهادهای نظارتی برای کارمندان

3-فراهم کردن راه های گزارش دهی در رابطه با فساد های مالی

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

کلام آخر

بدیهی است که با جرم انگاری جرم اختلاس در قانون مجازات اسلامی نمی توان به راحتی از وقوع این جرم پیشگیری کرد. قطعا استفاده از نیروی های وظیفه شناس و متدین و اعمال راهکارهای نظارتی می تواند در کاهش ارتکاب به این جرم موثر باشد. چنانچه همچنان سوال یا ابهامی دارید به خدمات مشاوره حقوقی مراجعه کنید.