اصل نسبی بودن آثار قرارداد و استثنائات آن

استثنائات اصل نسبی بودن قراردادها در مورد معاملاتی مطرح می ‌شود که دارای شرایط خاصی هستند. این شرایط خاص در بخش‌ های متعددی بررسی خواهند شد و به طور مفصل در مورد آنها توضیح خواهیم داد. مشاوره حقوقی به شما کمک می‌ کند تا بدانید چگونه از حق خود در این موارد دفاع کنید. نگران نباشید؛ زیرا به طور بسیار ساده در این بخش توضیح می دهیم و از یک مثال روزمره استفاده می کنیم تا وارد بحث شویم. فرض کنید شخص الف و شخص ب دارای دو زمین کشاورزی مستقل اما مجاور یکدیگر هستند. در قسمتی از زمین شخص الف و ب یک راه رفت و آمد وجود دارد که موجب آسیب رسیدن به محصول آنها می‌ شود. شخص الف به طور پنهانی اقدام به انجام یک معامله می‌ کند تا بتواند از وضعیت اخیر نجات یابد. حال آیا شخص ب می‌تواند از حق خود دفاع کند؟

فهرست مطالب

• تعریف اصل نسبی بودن آثار قرارداد
• تاثیر قرارداد بر اشخاص ثالث و شرایط آن
• موارد استثنا بر اصل نسبی بودن قرارداد
• شرایط الزام‌آور بودن قرارداد برای اشخاص غیر از طرفین
• کلام آخر

تعریف اصل نسبی بودن آثار قرارداد

استثنائات اصل نسبی بودن قراردادها را باید در ابتدا به دو بخش تقسیم کنیم. بخش اول مربوط به ارائه تعریف و توضیحات تکمیلی در مورد خود اصل نسبی بودن قراردادها است. بخش دوم نیز مربوط به موارد استثناها می‌ شود که به طور مستقل توضیحاتی را در مورد آنها ارائه خواهیم کرد. مشخص نمودن نسبیت در معاملات را می‌ توانیم در تعریف قانونگذار در ماده ۲۳۱ از قانون مدنی بیابیم. مطابق با ماده اخیر هرگونه عقود در مرحله اول فقط میان طرفین اولیه آن معتبر است. در صورتی که هرگونه اتفاقی برای طرفین اولیه عقد بیفتد، قائم مقام قانونی آنها جانشینشان خواهند شد. یک قید در انتهای ماده ۲۳۱ ذکر شده است که مربوط به استثنای این اصل قانونی می‌ باشد.

مبنای حقوقی استثنائات اصل نسبی بودن قراردادها را باید در ماده ۲۳۱ و ۱۹۶ از قانون مدنی جستجو نماییم. اجازه دهید از یک مثال استفاده کنیم تا در ابتدا اصل نسبی بودن عقود را توضیح دهیم. فرض کنید که شخص د با شخص ع  یک قرارداد پیمانکاری منعقد می‌ کند تا یک ساختمان ۵ طبقه ای را بسازد. قرارداد پیمانکاری اخیر فقط میان اشخاص اخیر معتبر است و هیچ گونه ارتباطی با اشخاص غیر از طرف قرارداد ندارد. بنابراین در صورتی که شخص ع در ساختن ساختمان تعلل ورزد شخص د نمی‌ تواند به سراغ شخص دیگری برود. به طور مثال در صورتی که برادر شخص ع پیمانکار باشد، شخص د نمی‌ تواند ساختمان خود را از او بخواهد.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

تاثیر قرارداد بر اشخاص ثالث و شرایط آن

قبل از توضیح بخش دوم از استثنائات اصل نسبی بودن قراردادها باید نکاتی را بدانید. اولین نکته مربوط به جانشینان طرفین قرارداد و دومین نکته مربوط به اشخاص ثالث قرارداد می‌ شود. مثالی که در قسمت قبل در مورد ساختن یک ساختمان ذکر کردیم را در نظر داشته باشید. فرض کنید شخص ع در مثال اخیر دار فانی را وداع گفته و عملاً امکان انجام تعهد خویش را ندارد. حال سوال اینجاست که تکلیف قرارداد پیمانکاری ساختمان چه می‌ شود؟ شخص د می‌ تواند از طریق قائم مقام های شخص ع  اقدام به پیگیری قرارداد پیمانکاری نماید. قائم مقام‌ های هر شخص به دو دسته ی عام و خاص تقسیم می‌ شود که توضیحات مفصلی را لازم دارند.

دومین نکته در استثنائات اصل نسبی بودن قراردادها مربوط به اشخاص ثالث می‌ شود. اگر یاد شما خوانندگان عزیز باشد در قسمت‌ های ابتدایی توضیح دادیم که قرارداد فقط در مورد طرفین آن موثر است. آثار تمام قراردادها نسبت به اشخاص ثالث قابل استناد بوده و آنها باید نسبت به این موضوع توجه داشته باشند. به طور مثال همان قرارداد پیمانکاری که در قسمت قبل ذکر کردیم را در نظر داشته باشید. شخص د نمی‌ تواند پس از انعقاد قرارداد پیمانکاری با شخص ع، قرارداد پیمانکاری دیگری را منعقد کند. در صورتی که شخص د قرارداد پیمانکاری دیگری را با هر شخصی منعقد کند، شخص ع حق شکایت خواهد داشت.

موارد استثنا بر اصل نسبی بودن قرارداد

در این بخش به استثنائات اصل نسبی بودن قراردادها خواهیم پرداخت. در بخش‌ های قبلی با توجه به توضیحاتی که دادیم مشخص شد که نسبی بودن قراردادها به چه معنا است. حال در این بخش به استثناهای وارده بر این اصل حقوقی خواهیم پرداخت و توضیحات مفصلی را ارائه خواهیم کرد. گاهی اوقات در قراردادها یک حق برای شخص یا اشخاص ثالث ذکر می‌ شود. اجازه دهید از مثالی که در قسمت‌ های قبلی ذکر کردیم استفاده نموده تا توضیحات بیشتری را ارائه دهیم. آیا شخص د و شخص ع که با یکدیگر قرارداد پیمانکاری ساختمان منعقد کرده بودند را به یاد دارید؟ فرض کنید که شخص د در قرارداد پیمانکاری با شخص ع نسبت به یک حق تصریح کرده است. تصریح اخیر مربوط به ایجاد یک حق می‌ شود.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

استثنائات اصل نسبی بودن قراردادها به راحتی با ایجاد شدن یک حق قابل پیگیری است. فرض کنید شخص د از شخص ع خواسته است تا یک طبقه از ساختمان را برای موسسه خیریه ت بسازد. در قرارداد اخیر یک حق برای موسسه خیریه ت ایجاد شده است و این موسسه می‌ تواند حق خود را مطالبه کند. شما خوانندگان عزیز تاکنون دریافتید که موسسه خیریه در قرارداد حضور نداشته است اما حقی برای او وجود دارد. حق ایجاد شده در قرارداد پیمانکاری به موسسه خیریه اجازه می‌دهد تا به طور مستقیم از شخص ع مطالبه‌ ای داشته باشد. این مطالبه مربوط به ساختن همان طبقه‌ ای می‌ شود که در قرارداد پیمانکاری به نفع این موسسه خیریه تعهد شده است.

شرایط الزام‌آور بودن قرارداد برای اشخاص غیر از طرفین

استثنائات اصل نسبی بودن قراردادها برای تمام اشخاصی که طرف قرارداد هستند معتبر است. البته یک موضوع را باید همیشه مد نظر داشته باشید و به آن توجه کنید. این موضوع مهم مربوط به انعقاد صحیح قراردادها می‌ شود تا آنها بتوانند در عالم خارج منشأ اثر باشند. تنها در صورتی که یک قرارداد با رعایت شرایط قانونی انعقاد شود می‌ تواند منشا اثر باشد. اگر یک قرارداد بدون رعایت حتی یک مورد از شرایط قانونی منعقد شود قطعاً نمی‌ تواند دارای آثار باشد. بنابراین شرایط الزام آور بودن قرارداد برای طرفین آن و حتی اشخاص ثالث مربوط به انعقاد صحیح آنها می‌ شود.

کلام آخر

به عنوان کلام آخر در موضوع استثنائات اصل نسبی بودن قراردادها باید نکته‌ ای را ذکر کنیم. اصل حقوقی اخیر که توضیح دادیم به عنوان یکی از مهم‌ترین قاعده‌ های حقوقی و قانونی در معاملات محسوب می ‌شود. هیچگاه سعی نکنید به طور فردی از این اصل برای دفاع در دادگاه یا درج در قراردادها استفاده کنید.