راهنمای جامع سوالات قاضی و شرایط شهود در دعوای اعسار از هزینه دادرسی و مهریه در ایران: بررسی حقوقی در سال ۱۴۰۴

دعوای اعسار (ناتوانی مالی) یکی از دعاوی رایج در نظام حقوقی ایران است که افراد برای معافیت یا قسط‌بندی هزینه‌های دادرسی یا محکومیت‌های مالی مانند مهریه مطرح می‌کنند. در این دعاوی، شهود نقش کلیدی در اثبات ناتوانی مالی (اعسار) دارند، و قاضی با طرح سؤالات هدفمند، صحت ادعای اعسار را بررسی می‌کند. این مقاله، با زبانی ساده و روان، مانند یک کتاب راهنما، به موضوعات زیر می‌پردازد: سوالات قاضی از شهود، شرایط شاهد (از جمله برادر و خواهر)، امکان شکایت از شهود، دلایل رد اعسار، نکات جلسه اعسار مهریه، نمونه سؤالات قاضی، و ضرورت قسم خوردن شاهد. هدف این است که حتی بدون دانش حقوقی، بتوانید فرآیند را درک کنید و برای جلسه دادگاه آماده شوید. مشاوره حقوقی می‌تواند از اشتباهات جلوگیری کرده و شانس موفقیت شما را افزایش دهد.

فهرست مطالب

• سوالات قاضی از شهود اعسار
• آیا برادر یا خواهر می‌تواند شاهد اعسار باشد؟
• آیا برادر یا خواهر می‌تواند شاهد اعسار باشد؟
• شرایط برادر یا خواهر به‌عنوان شاهد:
• دلایل رد درخواست اعسار
• در جلسه اعسار مهریه چه بگوییم؟
• نمونه سؤالات قاضی از شاهد در دادگاه
• آیا شاهد اعسار باید قسم بخورد؟
• شکایت از شهود اعسار
• سوالات قاضی در دادگاه کیفری
• نتیجه‌گیری

سوالات قاضی از شهود اعسار

قاضی در جلسه بررسی اعسار، برای تأیید ناتوانی مالی خواهان (محکوم یا متقاضی اعسار)، سؤالاتی از شهود می‌پرسد تا وضعیت مالی او را ارزیابی کند. این سؤالات معمولاً شامل موارد زیر است:

1. شناخت شاهد از خواهان:

   • شما چند سال است که خواهان را می‌شناسید؟
   • نوع رابطه شما (خویشاوندی، دوستی، همسایگی) چیست؟
   • آیا به‌طور منظم با او در ارتباط هستید؟

2. اطلاع از وضعیت مالی:

   • آیا از درآمد، شغل، یا دارایی‌های خواهان اطلاع دارید؟
   • آیا او اموال منقول (خودرو) یا غیرمنقول (ملک) دارد؟
   • آیا بدهی‌های دیگری دارد؟ اگر بله، به چه میزان؟

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

1. مشاهدات عینی:

   • آیا شاهد بوده‌اید که خواهان در پرداخت هزینه‌های زندگی (مانند اجاره یا قبوض) مشکل دارد؟
   • آیا او شغل ثابت یا درآمد منظمی دارد؟
   • آیا موردی از مخفی کردن دارایی توسط او مشاهده کرده‌اید؟

2. جزئیات زندگی روزمره:

   • آیا از محل سکونت (مالک یا اجاره‌نشین) و شرایط زندگی او اطلاع دارید؟
   • آیا هزینه‌های غیرضروری (مانند سفر خارجی یا خرید لوکس) داشته است؟

3. سؤالات تأییدی:

   • آیا مطمئن هستید که اظهارات شما بر اساس حقیقت است؟
   • آیا رابطه خویشاوندی یا منفعتی با خواهان دارید که روی شهادت شما تأثیر بگذارد؟

برای مثال، در پرونده‌ای در تهران، قاضی از شاهد پرسید: «آیا دیده‌اید که خواهان به دلیل ناتوانی مالی، اجاره خانه را با تأخیر پرداخت کند؟» شاهد با تأیید این موضوع و ارائه جزئیات، به تأیید اعسار کمک کرد.

آیا برادر یا خواهر می‌تواند شاهد اعسار باشد؟

طبق ماده ۱۲۶ قانون آیین دادرسی مدنی و ماده ۲۰۱ قانون آیین دادرسی کیفری، شاهد باید شرایط زیر را داشته باشد:

• اهلیت: بالغ، عاقل، و دارای اختیار باشد.
• عدم نفع شخصی: شاهد نباید در پرونده ذی‌نفع باشد (مثلاً طلبکار یا بدهکار).
• صداقت: شهادت باید بر اساس حقیقت و مشاهدات عینی باشد.
  

  برای دریافت مشاوره فوری، شماره موبایل خود را وارد نمایید.

  ثبت درخواست مشاوره

شرایط برادر یا خواهر به‌عنوان شاهد:

• امکان شهادت: برادر یا خواهر می‌توانند شاهد اعسار باشند، به شرطی که ذی‌نفع نباشند و از وضعیت مالی خواهان آگاه باشند.
• مزایا: خویشاوندان معمولاً اطلاعات دقیق‌تری از وضعیت مالی دارند (مانند درآمد، بدهی‌ها، یا شرایط زندگی).
• محدودیت‌ها: قاضی ممکن است به دلیل رابطه خویشاوندی، شهادت آن‌ها را با دقت بیشتری بررسی کند تا از جانبداری جلوگیری شود.

برای مثال، اگر برادر خواهان شهادت دهد که او اجاره‌نشین است و شغل ثابتی ندارد، قاضی ممکن است سؤال کند: «آیا رابطه خویشاوندی روی شهادت شما تأثیر دارد؟» پاسخ صادقانه و ارائه مدارک (مانند اجاره‌نامه) می‌تواند شهادت را تقویت کند.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

دلایل رد درخواست اعسار

درخواست اعسار ممکن است به دلایل زیر رد شود:

1. عدم ارائه مدارک کافی:

   • اگر مدارک مالی (مانند صورت‌حساب بانکی یا اجاره‌نامه) ارائه نشود، قاضی اعسار را تأیید نمی‌کند.

2. وجود اموال غیرضروری:

   • داشتن ملک، خودرو، یا دارایی‌های قابل فروش (ماده ۷ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی).

3. عدم صداقت شهود:

   • اگر شهود اطلاعات نادرست ارائه دهند یا تناقض در شهادتشان باشد.

1. درآمد یا دارایی مخفی:

   • اگر قاضی علم پیدا کند که خواهان دارایی یا درآمد پنهان دارد.

2. عدم تطابق ادعا با شواهد:

   • مثلاً ادعای اعسار در حالی که خواهان هزینه‌های لوکس (مانند سفر خارجی) داشته است.

3. جرایم سنگین عمدی:

   • در برخی جرایم عمدی (مانند قتل)، قاضی ممکن است اعسار را به سختی بپذیرد.

برای مثال، در پرونده‌ای در مشهد، درخواست اعسار به دلیل وجود خودرو غیرضروری در مالکیت خواهان رد شد.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

در جلسه اعسار مهریه چه بگوییم؟

جلسه رسیدگی به اعسار مهریه حساس است، زیرا قاضی باید ناتوانی مالی در پرداخت مهریه را تأیید کند. نکات زیر را در جلسه رعایت کنید:

• صداقت کامل: وضعیت مالی خود (درآمد، بدهی‌ها، اموال) را صادقانه شرح دهید.
• ارائه مدارک: مدارکی مانند فیش حقوقی، اجاره‌نامه، صورت‌حساب بانکی، یا لیست بدهی‌ها را ارائه دهید.
• توضیح شرایط زندگی: مشکلات مالی (مانند بیکاری، بیماری، یا هزینه‌های فرزندان) را توضیح دهید.
• پیشنهاد قسط‌بندی: مبلغی منطقی برای اقساط پیشنهاد کنید که توانایی پرداخت آن را دارید (مثلاً ۵ میلیون تومان ماهانه).
• پاسخ دقیق به سؤالات قاضی: به سؤالات درباره شغل، درآمد، یا اموال با جزئیات و بدون تناقض پاسخ دهید.
• مشورت با وکیل: وکیل می‌تواند شما را برای پاسخگویی و تنظیم دفاعیه آماده کند.

برای مثال، در پرونده‌ای در شیراز، زوج با توضیح اینکه بیکار است و اجاره‌نشین، و ارائه اجاره‌نامه، موفق شد مهریه را به اقساط ۴ میلیون تومانی قسط‌بندی کند.

نمونه سؤالات قاضی از شاهد در دادگاه

نمونه سؤالات قاضی از شاهد در دعوای اعسار عبارت‌اند از:

1. چند سال است که خواهان را می‌شناسید و رابطه شما چیست؟
2. آیا از شغل یا درآمد فعلی او اطلاع دارید؟ میزان درآمدش چقدر است؟
3. آیا او اموال باارزشی مانند خانه یا خودرو دارد؟
4. آیا شاهد مشکلات مالی او (مانند عدم پرداخت اجاره) بوده‌اید؟
5. آیا او هزینه‌های غیرضروری مانند سفر خارجی داشته است؟
6. آیا مطمئن هستید که شهادت شما صادقانه و بدون جانبداری است؟

شاهد باید با صداقت و جزئیات پاسخ دهد. برای مثال، اگر شاهد بگوید: «خواهان سه سال است بیکار است و اجاره‌اش را با قرض می‌پردازد»، این پاسخ می‌تواند اعسار را تقویت کند.

آیا شاهد اعسار باید قسم بخورد؟

بله، طبق ماده ۱۹۹ قانون آیین دادرسی کیفری و ماده ۱۲۸ قانون آی قاضی می‌تواند از شاهد بخواهد قسم بخورد تا صحت شهادت او تأیید شود. متن قسم معمولاً به این صورت است:

«به خداوند متعال قسم می‌خورم که حقیقت را بیان کنم و جز حقیقت چیزی نگویم.»

• موارد استثنا: اگر شاهد به دلایل شرعی یا شخصی از قسم خوردن خودداری کند، قاضی ممکن است شهادت را بدون قسم بپذیرد، مشروط بر اینکه مدارک دیگر (مانند اسناد مالی) قوی باشند.
• اهمیت قسم: قسم خوردن بر اعتبار شهادت می‌افزاید، اما اگر شهادت نادرست باشد، شاهد ممکن است به اتهام شهادت کذب (ماده ۶۵۰ قانون مجازات اسلامی) به حبس تا ۲ سال محکوم شود.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

شکایت از شهود اعسار

اگر شاکی یا خوانده معتقد باشد که شاهد اعسار شهادت کذب ارائه کرده، می‌تواند طبق ماده ۶۵۰ قانون مجازات اسلامی از او شکایت کند:

• مراحل شکایت:

1. ثبت شکواییه در دادسرای عمومی و انقلاب یا سامانه ثنا (adliran.ir).
2. ارائه شواهد تناقض در شهادت (مانند مدارک مالی یا شهادت دیگر).
3. پیگیری پرونده در دادگاه کیفری.

• مجازات شهادت کذب: حبس از ۳ ماه تا ۲ سال یا جزای نقدی ۱.۵ تا ۱۲ میلیون تومان.
• مثال: در پرونده‌ای در اصفهان، شاکی با ارائه سند مالکیت ملک متعلق به خواهان، شهادت شاهد مبنی بر فقر مالی را رد کرد و از شاهد به اتهام شهادت کذب شکایت کرد.
  

  برای دریافت مشاوره فوری، شماره موبایل خود را وارد نمایید.

  ثبت درخواست مشاوره

سوالات قاضی در دادگاه کیفری

در دادگاه کیفری (مثلاً برای اعسار از دیه یا مهریه)، قاضی علاوه بر سؤالات از شهود، از خواهان نیز سؤالاتی می‌پرسد:

• شغل و درآمد فعلی شما چیست؟
• آیا اموال منقول یا غیرمنقول دارید؟ اگر خیر، چرا؟
• بدهی‌های دیگر شما چیست و چه میزان است؟
• آیا اخیراً معامله یا انتقال مالی داشته‌اید؟
• پیشنهاد شما برای قسط‌بندی چیست؟

پاسخ‌ها باید صادقانه و با مدارک (مانند صورت‌حساب بانکی) پشتیبانی شوند.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

نتیجه‌گیری

دعوای اعسار از هزینه دادرسی یا مهریه فرصتی است برای محکوم تا با اثبات ناتوانی مالی، از پرداخت یکجای مبالغ سنگین معاف شود یا آن را قسط‌بندی کند. شهود (از جمله برادر یا خواهر) نقش کلیدی در تأیید اعسار دارند، اما باید صادقانه و بدون نفع شخصی شهادت دهند. قاضی با سؤالات هدفمند، وضعیت مالی را بررسی می‌کند و ممکن است از شاهد بخواهد قسم بخورد. اگر اعسار به دلیل مدارک ناکافی یا دارایی مخفی رد شود، محکوم ممکن است بازداشت شود. مشاوره حقوقی می‌تواند شما را برای تنظیم دادخواست، آماده‌سازی شهود، و پاسخ به سؤالات قاضی آماده کند. همین حالا مدارک خود را آماده کنید و از طریق سامانه ثنا یا وکیل اقدام کنید.