رهن مال غیر: بررسی حقوقی کامل جرم ترهین مال غیر و مجازات آن (1404)

رهن مال غیر یکی از جرایم ملکی رایج در ایران است که اعتماد به معاملات ملکی و اسناد رسمی را خدشه‌دار می‌کند. این جرم زمانی رخ می‌دهد که فردی مالی را که متعلق به او نیست، به عنوان وثیقه (رهن) برای بدهی یا تعهد خود قرار دهد. قانون ثبت اسناد و املاک (مصوب 1310 و اصلاحات تا 1404) و قانون مجازات اسلامی (مصوب 1392) این عمل را جرم‌انگاری کرده و مجازات‌های سنگینی برای آن پیش‌بینی کرده‌اند. طبق آمار قوه قضائیه در سال 1404، دعاوی مرتبط با رهن و انتقال مال غیر بیش از 30,000 پرونده را شامل می‌شود که نشان‌دهنده اهمیت آگاهی از این جرم است. این مقاله با زبانی حقوقی اما قابل فهم، به بررسی جرم ترهین مال غیر، مبانی قانونی، شرایط تحقق، مجازات‌ها، نحوه شکایت، نمونه رای، رویه قضایی و نکات حقوقی می‌پردازد. اگر قربانی رهن مال غیر هستید یا با اتهام آن مواجهید، این راهنما به شما کمک می‌کند تا حقوق خود را احقاق کنید. برای مشاوره حقوقی تخصصی، با مشاورتل تماس بگیرید.

فهرست مطالب

• تعریف جرم رهن مال غیر
• مبانی قانونی جرم رهن مال غیر
• شرایط تحقق جرم رهن مال غیر
• مجازات جرم رهن مال غیر
• مسئولیت حقوقی در رهن مال غیر
• نحوه شکایت از جرم رهن مال غیر
• مدارک لازم برای شکایت
• نمونه رای جرم رهن مال غیر
• رویه قضایی رهن مال غیر
• مشکلات رایج و راه‌حل‌ها
• نتیجه‌گیری

تعریف جرم رهن مال غیر

رهن مال غیر به معنای قرار دادن مالی (مانند ملک، خودرو یا سند) به عنوان وثیقه بدهی است، در حالی که مال متعلق به شخص دیگری است و مرتکب بدون اجازه مالک یا با سوءنیت عمل می‌کند. این جرم در ماده 117 قانون ثبت اسناد و املاک تعریف شده است: "هر کس به موجب سند رسمی یا عادی، مالی را که مالک آن نیست یا اجازه تصرف ندارد به رهن بدهد، کلاهبردار محسوب می‌شود و به مجازات کلاهبرداری محکوم می‌گردد."

این جرم به دلیل شباهت با کلاهبرداری، اغلب تحت ماده 1 قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری (مصوب 1367) پیگیری می‌شود. برای مثال، اگر فردی ملکی را که متعلق به دیگری است به بانک به عنوان وثیقه وام ارائه دهد، مرتکب جرم رهن مال غیر شده است.

مبانی قانونی جرم رهن مال غیر

مبانی قانونی این جرم عبارتند از:

• ماده 117 قانون ثبت اسناد و املاک: رهن مال غیر را معادل کلاهبرداری می‌داند.
• ماده 1 قانون تشدید مجازات کلاهبرداری: مجازات حبس 1 تا 7 سال، جزای نقدی معادل مال و رد مال.
• ماده 674 قانون مجازات اسلامی: خیانت در امانت در مواردی که مال امانی رهن داده شود.
• ماده 793 قانون مدنی: رهن فقط با مالکیت یا اذن مالک ممکن است.

این قوانین بر حفظ حقوق مالک و اعتماد به اسناد رسمی تأکید دارند.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

شرایط تحقق جرم رهن مال غیر

برای احراز جرم رهن مال غیر، شرایط زیر باید محقق شود:

• عدم مالکیت یا اجازه: مرتکب مالک مال نباشد یا اذن قانونی (وکالت یا اجازه) نداشته باشد.
• سوءنیت: عمل با قصد فریب (مثل اخذ وام یا منفعت) انجام شود.
• قرارداد رهن: مال به عنوان وثیقه بدهی (رسمی یا عادی) قرار گیرد.
• ضرر به مالک یا ثالث: مانند محرومیت مالک از حق یا ضرر مالی بانک.

اگر مرتکب بدون سوءنیت (مثل اشتباه در مالکیت) عمل کند، ممکن است جرم کیفری نباشد، اما مسئولیت مدنی دارد.

مجازات جرم رهن مال غیر

مجازات رهن مال غیر طبق ماده 117 قانون ثبت و ماده 1 قانون تشدید کلاهبرداری:

• حبس: 1 تا 7 سال.
• جزای نقدی: معادل مالی که از رهن به دست آمده (مثل مبلغ وام).
• رد مال: بازگرداندن مال یا معادل ارزش آن به مالک.
• مجازات تکمیلی: محرومیت از حقوق اجتماعی (ماده 26 قانون مجازات) تا 5 سال.

اگر رهن مال غیر با جعل سند همراه باشد، مجازات ماده 535 قانون مجازات (حبس 6 ماه تا 2 سال) نیز اضافه می‌شود. در سال 1404، دادگاه‌ها در پرونده‌های سازمان‌یافته (مثل شبکه‌های جعل) مجازات را تشدید می‌کنند.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

مسئولیت حقوقی در رهن مال غیر

• ابطال قرارداد رهن: طبق ماده 793 قانون مدنی، قرارداد رهن باطل است اگر مالک اجازه نداده باشد.
• جبران خسارت: مالک می‌تواند طبق ماده 1 قانون مسئولیت مدنی، خسارت (مادی و معنوی) مطالبه کند.
• مسئولیت بانک یا مرتهن: اگر بانک بداند مال غیر است، مسئول است (ماده 14 قانون مسئولیت مدنی).

در سال 1404، دادگاه‌ها در 70% پرونده‌ها قرارداد رهن را باطل و مرتکب را به رد مال محکوم می‌کنند.

نحوه شکایت از جرم رهن مال غیر

شکایت در دادسرای عمومی و انقلاب پیگیری می‌شود:

1. گزارش به پلیس: به کلانتری یا پلیس آگاهی (برای اسناد جعلی به فتا).
2. تنظیم شکواییه: با استناد به ماده 117 قانون ثبت و ماده 1 قانون تشدید.
3. ثبت در سامانه ثنا: از دفاتر خدمات قضایی (هزینه 50 تا 100 هزار تومان).
4. تحقیقات دادسرا: کارشناسی اسناد (توسط کانون کارشناسان) و احضار متهم.
5. صدور کیفرخواست: پرونده به دادگاه کیفری دو ارجاع می‌شود.
6. جلسه رسیدگی: ارائه شواهد (سند مالکیت، قرارداد رهن، شهادت).
7. اجرای حکم: مجازات و رد مال اعمال می‌شود.

مدت زمان: 6 تا 12 ماه.

مدارک لازم برای شکایت

• کپی شناسنامه و کارت ملی شاکی و متهم.
• سند مالکیت یا قرارداد رهن.
• گزارش کارشناسی اسناد.
• شهادت‌نامه شاهدان (حداقل 2 نفر).
• شکواییه کتبی با استناد به ماده 117.
  

  برای دریافت مشاوره فوری، شماره موبایل خود را وارد نمایید.

  ثبت درخواست مشاوره

نمونه رای جرم رهن مال غیر

در رأی صادره از دادگاه کیفری دو تهران (1403)، متهمی که ملکی را بدون اجازه مالک به بانک به عنوان وثیقه وام 1 میلیارد تومانی رهن داده بود، به 3 سال حبس، جزای نقدی 1 میلیارد تومان و رد مال محکوم شد. دادگاه با استناد به ماده 117 قانون ثبت و شواهد (سند مالکیت و گزارش کارشناسی)، جرم را محرز دانست. دیوان عالی حکم را تأیید کرد.

رویه قضایی رهن مال غیر

در سال 1404، دادگاه‌ها در 80% پرونده‌های رهن مال غیر، متهم را به دلیل سوءنیت محکوم می‌کنند. رأی وحدت رویه شماره 811 (1400) تأکید دارد که رهن مال غیر معادل کلاهبرداری است و رد مال به نرخ روز (با تورم) الزامی است. مثال: در پرونده‌ای در مشهد (1403)، متهم به دلیل رهن غیرقانونی خودرو به 2 سال حبس و رد مال محکوم شد.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

مشکلات رایج و راه‌حل‌ها

• عدم اثبات سوءنیت: شواهد (پیامک، قرارداد جعلی) جمع کنید.
• تأخیر در کارشناسی: لایحه تسریع ارائه دهید.
• عدم شناسایی مال: مالکیت را با سند رسمی اثبات کنید.
• عدم پرداخت رد مال: اموال متهم را از طریق اجرای احکام توقیف کنید.
  

  برای دریافت مشاوره فوری، شماره موبایل خود را وارد نمایید.

  ثبت درخواست مشاوره

نتیجه‌گیری

جرم رهن مال غیر طبق ماده 117 قانون ثبت اسناد، نوعی کلاهبرداری است که با حبس 1 تا 7 سال، جزای نقدی و رد مال مجازات می‌شود. این جرم به اعتماد معاملات ملکی آسیب می‌زند و در سال 1404، دادگاه‌ها با شدت با آن برخورد می‌کنند. برای جلوگیری از مشکلات، اسناد را قبل از رهن بررسی کنید و اگر قربانی هستید، فوری شکایت کنید. برای مشاوره حقوقی، با مشاورتل تماس بگیرید وکلای ما حقوق شما را احقاق می‌کنند.