آیا زن بعد از بخشیدن مهریه می تواند مجدد مطالبه مهریه کند؟

در برخی شرایط ممکن است زن مهریه خود را ببخشد. اما آیا زن بعد از بخشیدن مهریه می تواند مجدد مطالبه مهریه کند؟ اگر پاسخ مثبت است شرایط قانونی لازم برای انجام این امر کدامند؟ چه اقدام قضایی باید برای مطالبه مجدد مهریه صورت گیرد؟ در این مقاله جزئیات موضوع بررسی می گردد اما برای دریافت راهنمایی های کافی، متناسب با شرایط خود، بهتر است از  مشاوره حقوقی وکلای مجرب بهره بگیرد.

فهرست مطالب

• ماهیت حقوقی بخشش (ابراء) مهریه و آثار آن
• شرایط صحت بخشش مهریه از نظر قانونی
• تفاوت بخشش مهریه با سایر توافقات مالی زوجین
• موارد امکان رجوع از بخشش مهریه در قانون
• نقش اکراه و اجبار در بخشش مهریه و امکان مطالبه مجدد
• تاثیر شروط ضمن عقد بر بخشش و مطالبه مجدد مهریه
• رویه قضایی دادگاه ها در دعاوی مطالبه مهریه پس از بخشش
• نحوه اثبات بی اعتباری بخشش مهریه در دادگاه
• تاثیر فریب و نیرنگ در بخشش مهریه و حق مطالبه مجدد
• مستندات قانونی و فقهی عدم امکان رجوع از ابراء مهریه

ماهیت حقوقی بخشش (ابراء) مهریه و آثار آن

ابراء به معنای بری الذمه کردن یا رها کردن مدیون از پرداخت دین است. ابراء یا بخشش مهریه به این معناست که زن تحت شرایطی مهریه خود را به مرد بذل نماید. این بخشش از نظر حقوقی مانند حالتی است که مرد تمام مهریه را به زن داده و هیچ ذمه ای بر وی باقی نمانده باشد. در این صورت زن دیگر نمی تواند ادعایی نسبت به مهریه داشته یا مجددا آن را مطالبه کند. به لحاظ قانونی ابراء تحت شرایط خاصی صحیح است که در ادامه بیان می شود.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

شرایط صحت بخشش مهریه از نظر قانونی

برای اینکه به سوال اصلی مقاله یعنی «آیا زن بعد از بخشیدن مهریه می تواند مجدد مطالبه مهریه کند؟» باید شرایط صحت بخشش مهریه را ذکر کنیم. مهمترین شرایط ابراء از نظر قانونی عبارتند از:

• بلوغ، عقل، رشد و اختیار زوجه در هنگام تنظیم اقرارنامه ابراء.
• مشروعیت جهت و معین بودن موضوع ابراء.

بنابراین اگر زن به واسطه اجبار یا در حالت مستی، خواب یا بیهوشی ابراء خود را اعلام کرده یا نوشته باشد، ابراء صحت ندارد. همچنین اگر نیت فرد خلاف شرع و قانون باشد، باز هم ابراء صحت ندارد.

نوشتن یا ثبت رسمی بخشش مهریه ملاکی برای صحت ابراء نیست. اما با توجه مشکلاتی که در آینده ممکن است رخ دهد، از جمله کتمان زوجه؛ سند رسمی محکمترین سند برای بخشش مهریه محسوب می شود.

تفاوت بخشش مهریه با سایر توافقات مالی زوجین

بخشش مهریه هیچ ارتباطی به بخشش سایر حقوق مالی زن (نفقه و اجرت المثل ایام زناشویی) ندارد. بنابراین حتی اگر شرایط بخشش مهریه تحقق یافته باشد، زن حق دارد سایر حقوق مالی خود را از مرد دریافت کند. البته نفقه نیز شرایطی برای پرداخت دارد از جمله تمکین.

توجه کنید که بخشش مهریه ممکن است به صورت هبه (معوض یا غیر معوض) باشد. در این صورت شرایط بسیار متفاوت خواهد بود. مثلا اگر زن مهریه خود را ببخشد تا شوهر او را طلاق دهد (هبه معوض) در این صورت اگر شوهر طلاق ندهد، زن می تواند مهریه خود را مطالبه کند. همچنین ممکن است زن به شرط تداوم زندگی مشترک، مهریه خود را بخشیده باشد. بنابراین اگر اختلافی حادث شده و طلاق اتفاق بیفتد، در این صورت زن می تواند مجدد مطالبه مهریه کند. چون شرط بخشش محقق نشده است.

همچنین در طلاق رجعی، اگر مرد در مدت عده به زن رجوع کند، در این صورت زن می تواند مهریه خود را مجدد مطالبه نماید.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

موارد امکان رجوع از بخشش مهریه در قانون

به طور کلی ابراء مهریه یا هر نوع قرض و دین دیگری برگشت پذیر نیست. اما اگر هر یک از شروط صحت ابراء تحقق نشده باشد، امکان رجوع و مطالبه مجدد وجود دارد. در مورد هبه مهریه نیز شرایطی وجود دارد که در قسمت قبل ذکر شد.

نقش اکراه و اجبار در بخشش مهریه و امکان مطالبه مجدد

از شرایط قانونی برای صحت ابرا یا بخشش مهریه، اختیار زوجه است. بنابراین اگر زوجه بتواند اثبات کند تصمیم وی برای بخشش، به واسطه اجبار و اکراه بوده است، ابراء بی اعتبار می گردد. در این شرایط امکان مطالبه مجدد مهریه وجود دارد.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

تاثیر شروط ضمن عقد بر بخشش و مطالبه مجدد مهریه

زن و شوهر می توانند شرایط مد نظر خود را در ضمن عقد به طور صریح بیان داشته و آن را در عقد نامه قید کنند. این شرایط در تمام روابط بین زوجین در آینده تاثیر داشته و حرف اول را می زند. توجه کنید زن قبل از جاری شدن صیغه عقد، نمی تواند مهریه خود را ببخشد. این امر به لحاظ حقوقی باطل است.

رویه قضایی دادگاه ها در دعاوی مطالبه مهریه پس از بخشش

برای اینکه پس از بخشش مهریه بتوان آن را مطالبه نمود باید در دادگاه دعوای ابطال ابراء مهریه مطرح نمود. در دادخواست باید مشخصات خواهان (زوجه) و خوانده (زوج) ذکر شود. مهمترین قسمت دادخواست دلایل و مدارکی است که خواهان جهت اثبات ادعای خود ارائه می کند، دلایلی مانند استشهاد شهود. مشخصات شهود نیز باید در دادخواست ذکر گردد.

در جلسه دادگاه شهود باید جهت پاسخگویی به سوالات حاضر شوند. پس از بررسی مدارک و استماع اظهارات خواهان، خوانده و شهود، رای صادر می گردد. اگر حکم دادگاه مبنی بر ابطال اقرارنامه ابراء باشد، امکان مطالبه مهریه وجود دارد. در این صورت زوجه موظف است مهریه را پرداخت کند در غیر این صورت زوجه می تواند از طریق اجراییه دادگاه اموال وی را توقیف کرده یا حکم حبس وی را بگیرد.

نحوه اثبات بی اعتباری بخشش مهریه در دادگاه

برای اثبات بی اعتباری بخشش مهریه ابتدا باید نوع بخشش مشخص شده و بر این اساس مدارک و شواهد لازم به مرجع قضایی ارائه گردد. در صورتی که دلایل کافی و محکمه پسند نباشد، نمی توان بی اعتباری بخشش را در دادگاه اثبات نمود.

تاثیر فریب و نیرنگ در بخشش مهریه و حق مطالبه مجدد

اگر زوجه بتواند اثبات کند که در اثر فریب و نیرنگ یا وعده های دروغین مهریه خود را بخشیده است، امکان مطالبه مجدد وجود دارد.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

مستندات قانونی و فقهی عدم امکان رجوع از ابراء مهریه

ماده 289 قانون مدنی بیان می دارد: «ابراء عبارت از این است که داین از حق خود به اختیار صرف نظر نماید.» در ماده 290 بر لزوم اهلیت متعهدله تاکید شده است. ابراء نوعی ایقاع محسوب می شود بنابراین:

- نیاز به قبول طرف مقابل ندارد و به صورت یک طرفه انجام می شود.

- نمی تواند توسط شخص ثالث انجام شود زیرا از نوع ایقاع فضولی محسوب شده و باطل است.

برای اطمینان از اینکه در شرایط فعلی شما آیا زن بعد از بخشیدن مهریه می تواند مجدد مطالبه مهریه کند، می توانید از مشاوره حقوقی همکاران ما در مشاورتل استفاده کنید.