اعاده حیثیت چیست؟ شرایط، نحوه شکایت و مجازات نشر اکاذیب طبق ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی
- 4 دقیقه
-
هزینه مشاوره حقوقی تخصصی
| زمان | قیمت | پرداخت |
|---|---|---|
| 10 دقیقه | 167,000 تومان | دریافت مشاوره فوری |
| 15 دقیقه | 257,000 تومان | دریافت مشاوره فوری |
| 20 دقیقه | 337,000 تومان | دریافت مشاوره فوری |
| 30 دقیقه | 455,000 تومان | دریافت مشاوره فوری |
| 60 دقیقه | 547,000 تومان | دریافت مشاوره فوری |
- کارشناسی ارشد مشاوره
- مجرب و متخصص
- حل مشکلات رایج
در ادبیات حقوق کیفری ایران، «اعاده حیثیت» به معنای بازگرداندن آبرو و اعتبار فردی است که به واسطه انتساب مطالب کذب، اتهام ناروا یا انتشار اخبار خلاف واقع، دچار لطمه حیثیتی شده است. اعاده حیثیت میتواند از طریق تعقیب کیفری مرتکب نشر اکاذیب یا افترا و نیز مطالبه خسارت صورت گیرد.در عمل، بسیاری از مردم تصور میکنند «اعاده حیثیت» عنوان یک جرم مستقل است؛ در حالی که در قوانین کیفری ایران، آنچه تحت تعقیب قرار میگیرد، جرایمی مانند نشر اکاذیب یا افترا است و نتیجه آن میتواند اعاده آبرو و جبران خسارت باشد.
برای دریافت مشاوره فوری، شماره موبایل خود را وارد نمایید.
فهرست مطالب
- مفهوم حیثیت و اعتبار در حقوق ایران
- تفاوت اعاده حیثیت کیفری و اعاده حیثیت عرفی
- ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی چه میگوید؟
- تحلیل ارکان جرم نشر اکاذیب
- تفاوت اعاده حیثیت با افترا
- شرایط تحقق جرم نشر اکاذیب
- مجازات نشر اکاذیب و اعاده حیثیت
- امکان مطالبه خسارت
- آیا اعاده حیثیت نیاز به شاکی خصوصی دارد؟
- مراحل رسیدگی
- نحوه طرح شکایت اعاده حیثیت
- آیا فرد تبرئهشده میتواند مطالبه خسارت کند؟
- جمعبندی
مفهوم حیثیت و اعتبار در حقوق ایران
«حیثیت» در مفهوم حقوقی، به معنای آبرو، اعتبار اجتماعی، شخصیت معنوی و جایگاه فرد در جامعه است. قانونگذار ایرانی این مفهوم را چنان مهم دانسته که برای لطمه به آن، ضمانت اجرای کیفری پیشبینی کرده است.قانون اساسی نیز در اصول مختلف، بر حفظ حیثیت و کرامت اشخاص تأکید دارد و قوانین عادی، از جمله قانون مجازات اسلامی، با جرمانگاری رفتارهایی مانند نشر اکاذیب، از این حق حمایت میکنند.
تفاوت اعاده حیثیت کیفری و اعاده حیثیت عرفی
اعاده حیثیت ممکن است در دو سطح مطرح شود:
-
اعاده حیثیت کیفری:
زمانی که شخص علیه منتشرکننده اکاذیب شکایت میکند و دادگاه با صدور حکم محکومیت، بخشی از اعتبار آسیبدیده را جبران میکند. -
اعاده حیثیت عرفی یا اجتماعی:
زمانی که فرد بدون مراجعه به دادگاه و از طریق تکذیبیه، عذرخواهی عمومی یا انتشار رأی دادگاه، اعتبار خود را بازیابد.
در بسیاری از موارد، صدور حکم محکومیت کیفری علیه مرتکب، نقش مهمی در اعاده اعتبار اجتماعی شاکی دارد.
ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی چه میگوید؟
نقل دقیق ماده ۶۹۸
بر اساس ماده ۶۹۸ از کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی (تعزیرات):
«هر کس به قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی، به وسیله نامه یا شکوائیه یا مراسلات یا عرایض یا گزارش یا توزیع هرگونه اوراق چاپی یا خطی با امضاء یا بدون امضاء، اکاذیبی اظهار نماید یا با همان مقاصد اعمالی را بر خلاف حقیقت رأساً یا به عنوان نقل قول به شخص حقیقی یا حقوقی نسبت دهد، اعم از اینکه از طریق مزبور به نحوی از انحاء ضرر مادی یا معنوی به غیر وارد شود یا نه، علاوه بر اعاده حیثیت در صورت امکان، به حبس از دو ماه تا دو سال یا تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم خواهد شد.»
این ماده، مستند قانونی اصلی در جرایم مربوط به نشر اکاذیب و اعاده حیثیت است.
تحلیل ارکان جرم نشر اکاذیب
برای تحقق جرم موضوع ماده ۶۹۸، وجود سه رکن ضروری است:
رکن قانونی
رکن قانونی همان نص صریح ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی است که رفتار مجرمانه را تعریف و برای آن مجازات تعیین کرده است.
رکن مادی
رکن مادی شامل رفتار فیزیکی مرتکب است که میتواند یکی از موارد زیر باشد:
- اظهار اکاذیب از طریق نوشته، نامه، گزارش یا شکایت
- انتساب اعمال خلاف واقع به شخص حقیقی یا حقوقی
- انتشار مطالب در فضای مجازی یا رسانهها
نکته مهم این است که حتی اگر ضرر بالفعل ایجاد نشود، صرف امکان ورود ضرر نیز برای تحقق جرم کافی است.
رکن معنوی (قصد اضرار یا تشویش اذهان)
جرم نشر اکاذیب از جرایم عمدی است. بنابراین باید قصد اضرار به غیر یا قصد تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی احراز شود.
اگر شخص بدون سوءنیت و بر اثر اشتباه مطلبی را منتشر کند، اصل بر عدم تحقق جرم است؛ مگر اینکه سوءنیت اثبات شود.
تفاوت اعاده حیثیت با افترا
تعریف افترا
افترا زمانی محقق میشود که شخصی به دیگری جرم مشخصی را نسبت دهد بدون اینکه بتواند آن را اثبات کند.
به عنوان مثال، نسبت دادن سرقت یا خیانت در امانت به فردی بدون دلیل.
تفاوت در عنصر قانونی
- نشر اکاذیب: موضوع ماده ۶۹۸
- افترا: موضوع مواد دیگر قانون مجازات اسلامی (مانند ماده ۶۹۷)
در افترا، نسبت دادن «جرم» شرط است؛ اما در نشر اکاذیب، صرف بیان مطلب کذب به قصد اضرار کافی است، حتی اگر عنوان مجرمانه نداشته باشد.
برای دریافت مشاوره فوری، شماره موبایل خود را وارد نمایید.
تفاوت در مجازات
مجازات نشر اکاذیب طبق ماده ۶۹۸:
- حبس از ۲ ماه تا ۲ سال
- یا تا ۷۴ ضربه شلاق
- و اعاده حیثیت در صورت امکان
در افترا نیز مجازات مشابهی پیشبینی شده، اما عنصر نسبت دادن جرم مشخص، تفاوت اصلی است.
شرایط تحقق جرم نشر اکاذیب
برای تحقق این جرم، شرایط زیر لازم است:
انتشار اکاذیب
مطالب باید خلاف واقع باشد. اثبات کذب بودن بر عهده شاکی است.
انتساب دروغ به شخص حقیقی یا حقوقی
هم اشخاص حقیقی و هم اشخاص حقوقی (مانند شرکتها) میتوانند بزهدیده باشند.
قصد اضرار
بدون احراز سوءنیت خاص (قصد ضرر یا تشویش)، جرم محقق نمیشود.
امکان تحقق ضرر
قانون تصریح کرده که حتی اگر ضرر بالفعل وارد نشود، صرف امکان آن کفایت میکند.
مجازات نشر اکاذیب و اعاده حیثیت
طبق ماده ۶۹۸:
- حبس از ۲ ماه تا ۲ سال
- یا شلاق تا ۷۴ ضربه
- و اعاده حیثیت در صورت امکان
دادگاه میتواند علاوه بر مجازات کیفری، مرتکب را به انتشار حکم یا عذرخواهی نیز ملزم کند.
امکان مطالبه خسارت
شاکی میتواند همزمان یا جداگانه، خسارت مادی و معنوی خود را مطالبه کند.
آیا اعاده حیثیت نیاز به شاکی خصوصی دارد؟
جرم نشر اکاذیب از جمله جرایم قابل گذشت محسوب میشود. بنابراین:
- بدون شکایت شاکی خصوصی، تعقیب آغاز نمیشود.
- با گذشت شاکی، تعقیب یا اجرای مجازات متوقف میشود.
بنابراین طرح شکایت در دادسرا ضروری است.
مراحل رسیدگی
- ثبت شکواییه
- ارجاع به دادسرا
- تحقیقات مقدماتی
- صدور کیفرخواست
- رسیدگی در دادگاه کیفری
- صدور حکم
نحوه طرح شکایت اعاده حیثیت
تنظیم شکواییه
شاکی باید مشخصات طرفین، شرح ماجرا، ادله (اسکرینشات، شهود، پیامها) و خواسته خود را ذکر کند.
مراجعه به دفاتر خدمات قضایی
ثبت شکایت از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام میشود.
ارجاع به دادسرا
پرونده به دادسرای محل وقوع جرم ارسال میشود.
رسیدگی در دادگاه کیفری
در صورت احراز عناصر جرم، حکم محکومیت صادر میشود.
آیا فرد تبرئهشده میتواند مطالبه خسارت کند؟
بله. اگر شخصی به ناحق متهم شود و تبرئه گردد، میتواند:
خسارت مادی
مانند از دست دادن شغل یا فرصت اقتصادی.
خسارت معنوی
لطمه به آبرو و اعتبار اجتماعی.
هزینههای دادرسی و حقالوکاله
این موارد نیز قابل مطالبه است.
جمعبندی
قانونگذار در ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی، برای حمایت از آبرو و اعتبار اشخاص، جرم نشر اکاذیب را پیشبینی کرده است. اعاده حیثیت، نتیجه تعقیب کیفری این جرم و صدور حکم محکومیت است. افراد در صورت مواجهه با انتشار مطالب کذب، میتوانند از طریق طرح شکایت در دادسرا، حقوق خود را پیگیری کنند و علاوه بر مجازات مرتکب، خسارات وارده را مطالبه نمایند.
هزینه مشاوره حقوقی تخصصی
| زمان | قیمت | پرداخت |
|---|---|---|
| 10 دقیقه | 167,000 تومان | دریافت مشاوره فوری |
| 15 دقیقه | 257,000 تومان | دریافت مشاوره فوری |
| 20 دقیقه | 337,000 تومان | دریافت مشاوره فوری |
| 30 دقیقه | 455,000 تومان | دریافت مشاوره فوری |
| 60 دقیقه | 547,000 تومان | دریافت مشاوره فوری |
- کارشناسی ارشد مشاوره
- مجرب و متخصص
- حل مشکلات رایج
سوالات متداول
خیر. افترا نسبت دادن جرم مشخص است، اما نشر اکاذیب شامل بیان هر مطلب کذب به قصد اضرار میشود.
بهتر است بلافاصله پس از اطلاع از جرم شکایت شود؛ زیرا مرور زمان ممکن است مانع تعقیب شود.
بله. انتشار اکاذیب در شبکههای اجتماعی نیز مشمول ماده ۶۹۸ است.
بله. چون جرم قابل گذشت است، با رضایت شاکی تعقیب متوقف میشود.
بله. صرف امکان ورود ضرر کافی است.
بله. اشخاص حقوقی نیز مشمول حمایت ماده ۶۹۸ هستند.
اگر نقل قول خلاف واقع و با قصد اضرار باشد، بله.
تاکنون نظری وارد نشده است. شما اولین نفر باشید که نظر می دهید.