چرا افراد با دلبستگی مضطرب و اجتنابی یکدیگر را جذب می‌کنند؟ | بررسی چرخه روانشناختی روابط ناسالم

برای بسیاری از افراد این تجربه آشناست؛ عاشق کسی می‌شوند که در ابتدا جذاب، مستقل و مرموز به نظر می‌رسد، اما هرچه احساسات عمیق‌تر می‌شود، فاصله، سردی یا عقب‌نشینی او بیشتر می‌شود. فرد مضطرب تلاش می‌کند نزدیک‌تر شود و طرف مقابل اجتنابی بیشتر عقب می‌کشد. این رابطه هم‌زمان دردناک و به‌شکل عجیبی جذاب است. چنین چرخه‌ای یکی از رایج‌ترین الگوهای روابط ناسالم در روانشناسی دلبستگی است. درک این الگو بدون قضاوت و با نگاه علمی، نخستین قدم برای خروج از آن است. در این مقاله با رویکرد تخصصی مشاوره روانشناسی بررسی می‌کنیم که چرا این دو سبک دلبستگی به سمت هم کشیده می‌شوند، چه چرخه‌ای میان آن‌ها شکل می‌گیرد و چگونه می‌توان این الگو را تغییر داد.

فهرست مطالب

• آشنایی با سبک دلبستگی مضطرب
• آشنایی با سبک دلبستگی اجتنابی
• چرا این دو سبک همدیگر را جذب می‌کنند؟
• چرخه رفتاری رابطه مضطرب–اجتنابی
• اثرات روانی این نوع رابطه
• راهکارهای علمی برای مدیریت و بهبود رابطه
• نتیجه‌گیری

آشنایی با سبک دلبستگی مضطرب

افراد با سبک دلبستگی مضطرب معمولاً نیاز بالایی به نزدیکی، تأیید و اطمینان عاطفی دارند. ریشه این سبک اغلب به تجربه‌های کودکی بازمی‌گردد که در آن مراقب اصلی گاهی در دسترس و گاهی غیرقابل پیش‌بینی بوده است. این ناپایداری باعث می‌شود فرد در بزرگسالی نسبت به طرد شدن حساس باشد و دائماً به دنبال نشانه‌هایی از دوست داشته شدن بگردد.

در روابط عاطفی، این افراد ممکن است با کوچک‌ترین فاصله یا تأخیر، دچار اضطراب شوند. پیام‌های مداوم، نیاز به تماس پی‌درپی، حساسیت به تغییر لحن یا رفتار شریک و تلاش برای حفظ رابطه به هر قیمت، از واکنش‌های رایج آن‌هاست. در واقع، مغز فرد مضطرب دائماً در حالت هشدار قرار دارد و امنیت رابطه را تهدیدشده می‌بیند.

آشنایی با سبک دلبستگی اجتنابی

افراد با سبک دلبستگی اجتنابی معمولاً استقلال، خودکفایی و فاصله هیجانی را ارزشمند می‌دانند. آن‌ها اغلب در کودکی یاد گرفته‌اند که برای بقا و آرامش، نباید به دیگران وابسته شوند. نزدیکی عاطفی شدید برایشان با احساس خفگی، از دست دادن کنترل یا تهدید استقلال همراه است.

در روابط، این افراد ممکن است در آغاز بسیار جذاب و درگیرکننده باشند، اما با عمیق‌تر شدن صمیمیت، عقب‌نشینی می‌کنند. سکوت، فاصله گرفتن، کم‌کردن تماس یا تأکید بیش از حد بر نیاز به فضای شخصی، از واکنش‌های رایج آن‌هاست. این فاصله‌گیری معمولاً ناخودآگاه و برای تنظیم اضطراب درونی آن‌هاست، نه از روی بی‌علاقگی.

چرا این دو سبک همدیگر را جذب می‌کنند؟

جذابیت بین دلبستگی مضطرب و اجتنابی تصادفی نیست. فرد مضطرب به دنبال امنیت و نزدیکی است و فرد اجتنابی در ناخودآگاه خود کسی را جذب می‌کند که برای رابطه انرژی و تلاش می‌گذارد، بدون اینکه از او انتظار نزدیکی بیش از حد داشته باشد. در مراحل اولیه، این تفاوت‌ها مکمل به نظر می‌رسند.

از سوی دیگر، این جذب متضاد نوعی کشش هیجانی قوی ایجاد می‌کند. فاصله اجتنابی، اضطراب و میل مضطرب را فعال می‌کند و تلاش مضطرب برای نزدیکی، نیاز اجتنابی به فاصله را تشدید می‌کند. این تضاد، رابطه را به‌شدت هیجانی، پرتنش و اعتیادآور می‌سازد؛ رابطه‌ای که پایان دادن به آن بسیار سخت است، حتی اگر دردناک باشد.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

چرخه رفتاری رابطه مضطرب–اجتنابی

در این نوع رابطه، یک الگوی تکرارشونده شکل می‌گیرد. ابتدا نیاز فرد مضطرب به نزدیکی افزایش می‌یابد. او تماس می‌گیرد، پیام می‌دهد یا درخواست اطمینان می‌کند. این فشار ناخواسته، سیستم دفاعی فرد اجتنابی را فعال می‌کند و او برای کاهش اضطراب خود، عقب‌نشینی می‌کند.

این عقب‌نشینی باعث افزایش اضطراب در فرد مضطرب می‌شود. او فاصله را به‌عنوان نشانه طرد یا بی‌علاقگی تفسیر می‌کند و تلاش خود را برای جلب توجه بیشتر می‌کند. در نتیجه، فرد اجتنابی بیشتر فاصله می‌گیرد. این چرخه بارها تکرار می‌شود و به‌تدریج رابطه را فرسوده و ناایمن می‌سازد.

اثرات روانی این نوع رابطه

روابط مضطرب–اجتنابی معمولاً با اضطراب مزمن همراه هستند. فرد مضطرب دائماً احساس ناامنی، رهاشدگی و بی‌ارزشی می‌کند و فرد اجتنابی تحت فشار، احساس خستگی هیجانی و خفگی دارد. با گذشت زمان، اعتمادبه‌نفس هر دو طرف کاهش می‌یابد و رابطه به منبع استرس دائمی تبدیل می‌شود.

این روابط می‌توانند باعث فرسودگی روانی، اختلال در تمرکز، افزایش استرس و حتی نشانه‌های افسردگی شوند. بسیاری از افراد در چنین رابطه‌ای احساس می‌کنند «خود واقعی‌شان» را از دست داده‌اند و دائماً در حال واکنش به ترس‌ها یا نیازهای حل‌نشده هستند.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

راهکارهای علمی برای مدیریت و بهبود رابطه

نخستین گام، خودآگاهی است. شناخت سبک دلبستگی شخصی کمک می‌کند فرد بفهمد واکنش‌هایش از کجا می‌آیند و چرا برخی روابط برایش آشنا اما دردناک هستند. تنظیم هیجان درونزاد، به‌ویژه برای افراد مضطرب، اهمیت زیادی دارد؛ یعنی یاد بگیرند امنیت را ابتدا درون خود ایجاد کنند، نه صرفاً از طریق رفتار شریک.

تعیین مرزهای سالم، مهارتی کلیدی برای هر دو سبک است. فرد مضطرب نیاز دارد مرزهای خود را حفظ کند و فرد اجتنابی نیاز دارد یاد بگیرد فاصله‌گیری تنها راه تنظیم هیجان نیست. گفت‌وگوی بدون حمله و بیان نیازها به‌صورت شفاف و غیراتهامی، می‌تواند چرخه تعقیب و عقب‌نشینی را تضعیف کند.

در بسیاری از موارد، تغییر این الگو بدون کمک تخصصی دشوار است. مشاوره روانشناسی و زوج‌درمانی به افراد کمک می‌کند ریشه‌های دلبستگی خود را بشناسند، الگوهای رفتاری را اصلاح کنند و راه‌های سالم‌تری برای نزدیکی و استقلال بیاموزند.

نتیجه‌گیری

جذابیت بین افراد با دلبستگی مضطرب و اجتنابی نتیجه یک چرخه روانشناختی عمیق و ناخودآگاه است؛ چرخه‌ای که در کوتاه‌مدت هیجان‌انگیز اما در بلندمدت فرساینده است. شناخت این الگو به‌معنای سرزنش خود یا طرف مقابل نیست، بلکه فرصتی برای رشد، خودآگاهی و انتخاب آگاهانه‌تر است. با آموزش، تمرین و در صورت نیاز بهره‌گیری از مشاوره روانشناسی، می‌توان این چرخه را متوقف کرد و به‌سمت روابطی امن‌تر، بالغ‌تر و سالم‌تر حرکت کرد.