چرا گاهی احساس می‌کنیم واقعی نیستیم؟ | بررسی علمی و روان‌شناسی مسخ واقعیت

آیا تا به حال حس کرده‌ای انگار از بدنت جدا شده‌ای؟ یا زندگی مثل یک فیلم بی‌کیفیت جلو می‌رود و تو فقط تماشاگری؟ حس می‌کنی که در بدن خودت نیستی یا دنیای اطرافت واقعی نیست؟ اگر این تجربه برایت آشناست، باید بدانی که تنها نیستی. این حالت که در روان‌شناسی «مسخ شخصیت» یا «مسخ واقعیت» نام دارد، یکی از پیچیده‌ترین و گمراه‌کننده‌ترین حالت‌های روانی است. درک این تجربه، و پیدا کردن دلایل آن، می‌تواند راهی برای برگشتن به زندگی‌ای باشد که در آن خودت را واقعاً حس کنی. در این مسیر، کمک گرفتن از مشاوره روان‌شناسی بسیار مفید است، چون این موضوع نیاز به بررسی عمیق‌تر دارد.

فهرست مطالب

• مسخ واقعیت یا حس غیرواقعی بودن چیست؟
• چه کسانی این تجربه را دارند؟
• دلایل روان‌شناسی حس غیرواقعی بودن
• تجربه مسخ شخصیت چه حسی دارد؟
• آیا این احساس خطرناک است؟
• چگونه از احساس غیرواقعی بودن رها شویم؟
• کلام آخر: بازگشت به «خودِ واقعی»

مسخ واقعیت یا حس غیرواقعی بودن چیست؟

این تجربه معمولاً با دو حالت اصلی همراه است:

• مسخ شخصیت (Depersonalization): احساس می‌کنی از بدن یا ذهن خودت جدا شده‌ای. انگار از بیرون به خودت نگاه می‌کنی. انگار خودت را نمی‌شناسی.
• مسخ واقعیت (Derealization): احساس می‌کنی دنیای اطراف تو واقعی نیست، اشیا و آدم‌ها عجیب یا دور از واقعیت به‌نظر می‌رسند. انگار زندگی یک رویای کمرنگ است.

در بسیاری از موارد این احساسات با اضطراب، حمله‌ی پانیک یا افسردگی همراهند.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

چه کسانی این تجربه را دارند؟

مسخ واقعیت مختص به افراد خاص یا دچار اختلال روانی شدید نیست. بلکه بسیاری از آدم‌ها، به‌خصوص در شرایط فشار روانی، ممکن است این حالت را تجربه کنند. آمار نشان می‌دهد که بیش از ۵۰٪ افراد حداقل یک‌بار در زندگی خود چنین احساسی را تجربه کرده‌اند.

دلایل روان‌شناسی حس غیرواقعی بودن

1. استرس و اضطراب شدید: زمانی که ذهن ما تحت فشار زیاد باشد، گاهی برای «محافظت» از ما، بخشی از احساسات را قطع می‌کند. این مکانیسم دفاعی در روان‌شناسی «گسست» نامیده می‌شود.

2. حملات پانیک و اختلال اضطرابی: افرادی که دچار حملات پانیک یا اضطراب مداوم هستند، اغلب در اوج اضطراب دچار احساس مسخ واقعیت می‌شوند. این یکی از واکنش‌های مغز برای مقابله با وحشت بیش‌ازحد است.

3. افسردگی: افسردگی می‌تواند باعث قطع ارتباط عاطفی فرد با دنیای اطرافش شود. زندگی بی‌معنا، رنگ‌ها کمرنگ و احساسات خاموش می‌شوند. در این حالت، فرد حس می‌کند «هیچ‌چیز واقعی نیست».

5. ترومای گذشته یا PTSD: وقتی فردی در گذشته تجربه‌ی آسیب روانی شدید داشته، مغز ممکن است در موقعیت‌های مشابه دوباره وارد فاز «قطع ارتباط» شود. این پاسخ شرطی شده باعث بروز حالت مسخ شخصیت یا واقعیت می‌شود.
6. خستگی مفرط، بی‌خوابی و مصرف مواد: کمبود خواب، مصرف کافئین یا مواد محرک، یا حتی کار بیش‌ازحد ذهنی می‌تواند مغز را به مرز گسست برساند و باعث تجربه‌های غیرواقعی شود.

تجربه مسخ شخصیت چه حسی دارد؟

• احساس بی‌حسی عاطفی
• نگاه‌کردن به خود از بیرون
• صدای خود را غریبه حس کردن
• احساس اینکه «خوابم یا بیدار؟»
• همه چیز انگار در مه یا پرده‌ای نازک دیده می‌شود
• قطع ارتباط با خاطرات یا گذشته
• ناتوانی در تجربه‌ واقعی هیجان‌ها مثل شادی یا غم

این حس‌ها به‌قدری گیج‌کننده‌اند که گاهی فرد فکر می‌کند دچار جنون شده یا هر لحظه ممکن است کنترلش را از دست بدهد.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

آیا این احساس خطرناک است؟

نه!
این حالت معمولاً خطرناک نیست و به معنای دیوانگی یا روان‌پریشی هم نیست. افراد مبتلا به مسخ واقعیت معمولاً کاملاً آگاهند که چیزی در حال وقوع است و همین آگاهی آن را از اختلالات روان‌پریشانه متمایز می‌کند.

اما اگر این تجربه مکرر و طولانی شود، نیاز به درمان حرفه‌ای و پیگیری روان‌شناسی دارد.

چگونه از احساس غیرواقعی بودن رها شویم؟

1. تمرین‌های ذهن‌آگاهی (Mindfulness): تمرین‌های متمرکز بر لحظه اکنون می‌توانند ذهن را به زمان حال برگردانند. مثل تمرینات تنفس، مدیتیشن یا تمرکز روی صداها، بوها و چیزهایی که می‌بینید.

2. تنفس دیافراگمی: در هنگام بروز احساس گسست، تمرین تنفس عمیق و آهسته می‌تواند بدن را از حالت اضطراری به حالت آرام منتقل کند.

3. گفت‌وگو با روانشناس: مشاوره روان‌شناسی می‌تواند ریشه اضطراب یا ضربه‌های گذشته را شناسایی کرده و شما را از درون درمان کند. درمان شناختی-رفتاری (CBT) و درمان گسست (DID Therapy) ابزارهایی مؤثر در این مسیر هستند.

4. نوشتن و ثبت احساسات: دفتر احساسات راهی است برای بازگشت به خویشتن. نوشتن اینکه چه چیزی باعث این حس شده، کِی اتفاق افتاده و چه حسی داشتی، می‌تواند باعث بازیابی واقعیت شود.

5. بهبود سبک زندگی

• خواب کافی
• قطع مصرف کافئین یا مواد محرک
• کاهش زمان استفاده از گوشی و شبکه‌های اجتماعی
• داشتن تعاملات انسانی واقعی

کلام آخر: بازگشت به «خودِ واقعی»

اگر احساس می‌کنی واقعی نیستی، یا انگار تماشاگر زندگی‌ای هستی که نقشی در آن نداری، بدان که این فقط یک «حالت موقت ذهنی» است. تو هنوز هم همان آدمی هستی که بودی؛ فقط ذهن، برای مدتی پرده‌ای جلوی حس‌های تو کشیده تا ازت محافظت کند.

فرار نکن، خودت را قضاوت نکن، و از کمک گرفتن نترس. مشاوره با روانشناسی می‌تواند نوری به درون ذهنت بیفکند و تو را آرام‌آرام به تجربه واقعی زندگی بازگرداند.