پروتکل درمان شناختی رفتاری پانیک

پروتکل درمان شناختی رفتاری پانیک یکی از روش‌های درمان این اختلال است که توسط درمانگران به اجرا در می‌آید. به طور کلی بروز حملات پانیک می‌تواند به مختل شدن روند عادی زندگی منجر شده و احساس ناتوانی و ترس را برای فرد به ارمغان آورد. بسیاری از افراد برای مقابله با حملات پانیک به دنبال مشاوره روانشناسی هستند تا بتوانند این حملات را مدیریت و درمان کنند. در کل درمان شناختی رفتاری پانیک یکی از شیوه‌های اثبات شده برای درمان این اختلال است که از تکنیک‌های رفتاری و شناختی برای غلبه به این وضعیت کمک می‌گیرد. در این مقاله قصد داریم مراحل مختلف پروتکل درمان شناختی رفتاری پانیک را مورد بررسی قرار دهیم.

فهرست مطالب

• ارزیابی و تشخیص: مرحله اول درمان شناختی
• آموزش روانی: شناخت ماهیت حملات پانیک
• بازسازی شناختی: اصلاح افکار ناکارآمد
• مواجهه تدریجی: رویارویی با موقعیت‌های ترس‌آور
• تکنیک‌های تنفسی: کنترل هیجانات و علائم جسمانی
• مهارت‌های مقابله ای: راهکارهای عملی در زمان حمله
• تمرینات رفتاری: تغییر الگوهای رفتاری ناسازگار
• تکالیف خانگی: تثبیت آموخته‌ها در زندگی روزمره
• پیشگیری از عود: حفظ دستاوردهای درمانی
• ارزیابی پیشرفت: سنجش اثربخشی درمان
• نتیجه‌گیری

ارزیابی و تشخیص: مرحله اول درمان شناختی

در ابتدای استفاده از پروتکل درمان شناختی رفتاری پانیک درمانگر می‌بایست وضعیت بیمار را ارزیابی کند. این ارزیابی از بخش‌هایی نظیر سوابق پزشکی، شدت و تعداد حملات، محرک‌های احتمالی و تاثیرات آن بر زندگی تشکیل شده است. در این مرحله فرد درگیر با پانیک متوجه این موضوع می‌شود که حملات پانیک تنها یک مشکل روانشناختی است که می‌توان با درمان مناسب آن را کنترل کرد. به عنوان مثال، فردی که اولین بار حمله پانیک را تجربه کرده است ممکن است تصور کند که در حال سکته کردن است. اما پس از مراجعه به مشاور یا پزشک و بررسی علائم شخص می‌شود که عارضه جسمی وجود ندارد و این علائم از حملات پانیک ناشی می گردد.

آموزش روانی: شناخت ماهیت حملات پانیک

یکی از مهم‌ترین بخش‌های پروتکل درمان شناختی رفتاری پانیک به عنوان آموزش روانی شناخته می‌شود. در این مرحله به فرد آموزش داده می‌شود که حملات پانیک از یک واکنش اضطرابی بیش از حد بدن ناشی می‌گردد. به عنوان مثال، ممکن است فرد تصور کند که تپش قلب شدید او نشانه بروز حملات قلبی است. در صورتی که این علائم فقط یک واکنش طبیعی نسبت به اضطراب است. درمانگر به بیمار آموزش می‌دهد که این علائم خطرناک نیستند و خود به خود کاهش پیدا خواهند کرد. همین موضوع تا حد زیادی اضطراب افراد را کاهش می‌دهد.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

بازسازی شناختی: اصلاح افکار ناکارآمد

به طور کلی افکار منفی نقش بسیار مهمی در تشدید حملات پانیک دارد. در این گام درمانگر به فرد کمک می‌کند تا افکار منفی را شناسایی کرده و اصلاح نماید. به عنوان مثال فردی که فکر می‌کند «اگر در یک مکان شلوغ باشم کنترل خود را از دست می‌دهم» یاد می‌گیرد که این باور یک باور منفی غلط است و می‌بایست آن را با افکار منطقی جایگزین نماید. تمارینی نظیر ثبت افکار منفی و جایگزینی آنها با افکار منطقی می‌تواند در این زمینه موثر واقع شود.

مواجهه تدریجی: رویارویی با موقعیت‌های ترس‌آور

بسیاری از افراد مبتلا به پانیک از موقعیت‌هایی که بروز حملات را تشدید می‌کنند اجتناب می‌نمایند. اما باید توجه داشته این اجتناب فقط به تقویت ترس منجر می‌گردد. در پروتکل درمان شناختی رفتاری پانیک فرد تحت نظارت درمانگر را به صورت تدریجی با این موقعیت‌ها مواجه می‌گردد. به عنوان مثال فردی که از آسانسور می‌ترسد ابتدا تصاویری از آسانسور را مشاهده کرده و به تدریج برای ورود به آسانسور آماده می‌شود. این مواجهه تدریجی به فرد کمک می‌کند تا با شرایط عادت کند و اضطراب آن کاهش یابد.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

تکنیک‌های تنفسی: کنترل هیجانات و علائم جسمانی

تکنیک‌های تنفس صحیح می‌تواند نقش موثری در کاهش حملات پانیک داشته باشد. یکی از تکنیک‌های کاربردی در این زمینه استفاده از تنفس دیافراگمی است که شامل تنفس از بینی و بازدم از دهان است. انجام این تمرین به فرد کمک می‌کند تا در زمان بروز حمله کنترل بیشتری بر بدن خود داشته باشد.

مهارت‌های مقابله ای: راهکارهای عملی در زمان حمله

در هنگام بروز حملات پانیک استفاده از شیوه‌های مقابله می‌تواند به کاهش شدت حملات منجر گردد. برخی از این مهارت‌ها شامل استفاده از جملات مثبت، تمرکز بر محیط اطراف و انجام فعالیت‌های آرامش بخش نظیر گوش دادن به موسیقی خواهد بود. به عنوان مثال همراه داشتن یک شی کوچک نظیر سنگ یا توپ ضد استرس می‌تواند به فرد کمک کند تا در هنگام بروز حملات اضطرابی آن را لمس کرده و توجه خود را از ترس منحرف نماید.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

تمرینات رفتاری: تغییر الگوهای رفتاری ناسازگار

برخی از رفتارها نظیر اجتناب از موقعیت‌های اضطراب‌آور یا استفاده از الکل برای کاهش اضطراب می‌تواند مشکلات را تشدید نماید. در پروتکل درمان شناختی رفتاری پانیک به فرد آموزش داده می‌شود که الگوهای رفتاری سالم‌تری را اتخاذ نماید. الگوهایی نظیر مواجهه کنترل شده با اضطراب و استفاده از روش‌های ریلکسیشن می‌توانند در این زمینه موثر باشند. به عنوان مثال به جای اجتناب از موقعیت‌های اضطراب‌آور فرد می‌تواند آن را به قسمت‌های کوچک‌تری تقسیم کرده و به تدریج آن مواجه شود.

تکالیف خانگی: تثبیت آموخته‌ها در زندگی روزمره

انجام تمرینات در خارج از جلسات درمانی از اهمیت ویژه برخوردار است. درمانگر تکالیفی نظیر ثبت افکار و احساسات، مواجهه تدریجی و تمرین تنفس را به فرد محول می‌نماید. انجام این تمرینات به فرد کمک می‌کند تا مهارت‌های کسب شده را در زندگی به کار برده و از پیشرفت خود مطمئن شود.

پیشگیری از عود: حفظ دستاوردهای درمانی

توجه داشته باشید که حتی پس از کسب بهبودی نیز احتمال بازگشت علائم وجود دارد. به همین جهت راهکارهایی نظیر مدیریت استرس و اصلاح افکار منفی به فرد آموزش داده می‌شود تا در صورت نیاز از آنها استفاده نماید. همچنین آگاهی از نشانه‌های اولیه بازگشت حملات اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

ارزیابی پیشرفت: سنجش اثربخشی درمان

در انتهای فرایند درمانی لازم است تا میزان پیشرفت فرد وارد ارزیابی قرار گیرد. این بررسی می‌تواند از طریق پرسشنامه یا گزارش‌های شخصی درمانجو صورت پذیرد. در صورتی که علائم حملات پانیک بهبود نیافته باشد ممکن است از درمان‌های تکمیلی نظیر دارودرمانی استفاده شود.

نتیجه‌گیری

پروتکل درمان شناختی رفتاری پانیک یکی از شیوه‌های موثر برای مدیریت علائم این حملات است. این روش درمانی با ارزیابی دقیق، آموزش اصولی تکنیک‌های شناختی رفتاری به افراد کمک می‌کند تا به ترس‌های غیرمنطقی خود روبرو شوند. اگرچه بسیاری از این تکنیک‌ها ماهیت خودیاری دارند، اما مراجعه برای مشاوره روانشناسی امری ضروری به شمار می‌آید. همچنین در صورتی که حملات پانیک شما ادامه‌دار شده و کیفیت زندگی‌تان را با افت روبرو ساخته است، بهتر است هرچه زودتر از خدمات تخصصی روانشناسی و روانپزشکی بهره‌مند شوید.