توهم در بیماران افسرده

بسیاری از ما تجربه شنیدن داستان هایی از اطرافیان یا اقوام را داشته ایم که پس از از دست دادن عزیزی و درگیر شدن با تنهایی و افسردگی ناشی از فقدان، از شنیدن صداهایی یا دیدن افرادی سخن می گویند که در واقعیت وجود ندارند. عده ای حتی ممکن است فرد از دست رفته را در خانه ببینند که به این سو و آن سو می رود یا با وی صحبت می کند. چنین شرایطی در کلینیک های مشاوره روانشناسی، توهم نامیده می شود. توهم اختلالی است که فرد در اثر آن دچار تصورات یا تجربیات نادرست می شود. توهم در بیماران افسرده امری رایج است که نیاز به توجه ویژه دارد.

فهرست مطالب

• افسردگی سایکوتیک: زمانی که افسردگی با توهم همراه می شود
• تفاوت توهم در افسردگی با سایر اختلالات روانی
• افسردگی سایکوتیک: زمانی که افسردگی با توهم همراه می شود
• عوامل خطر بروز توهم در افسردگی شدید
• تشخیص افتراقی توهم در افسردگی و اسکیزوفرنی
• درمان های دارویی موثر برای افسردگی همراه با توهم
• نقش حمایت خانواده در بهبود بیمار افسرده دچار توهم
• پیش آگهی و احتمال عود توهم در بیماران افسرده
• روش های پیشگیری از بروز توهم در افسردگی
• راهکارهای خودمراقبتی برای بیماران افسرده مستعد توهم
• نتیجه گیری

افسردگی سایکوتیک: زمانی که افسردگی با توهم همراه می شود

افسردگی سایکوتیک یکی از شدیدترین انواع افسردگی است که با ویژگی های روان پریشی مانند توهمات یا هذیان ها همراه است. در این وضعیت، فرد مبتلا  علاوه بر علائم کلاسیک افسردگی همچون غم و اندوه عمیق، مشکلات خواب، ناتوانی در انجام فعالیت های روزمره، افکار خودکشی و احساس بی ارزشی، ممکن است به تصورات یا تجربیات حسی  غیر واقعی نیز دچار شود. توهم در بیماران افسرده سایکوتیک با دیدن و شنیدن تصاویر و صداهای غیر واقعی، هذیان های منفی و پارانویا همراه است. این نوع افسردگی و توهم های ناشی از آن بسیار ناتوان کننده هستند و نیاز به درمان فوری دارند.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

تفاوت توهم در افسردگی با سایر اختلالات روانی

همه توهم ها شبیه هم نیستند و بسته به نوع بیماری روانی، محتوای آنها متفاوت است. توهم در بیماران افسرده معمولا با خلق و خوی بیمار همسو است و محتوایی منفی، تحقیر آمیز و سرزنش گر دارد. در سایر اختلالات روانی، محتوای توهم ها متفاوت است، مثلا:

• در بیماری اسکیزوفرنی توهمات عجیب و غیر منطقی هستند؛ مثلا شنیدن صدای کسی که به فرد دستور می دهد.
• در اختلال دو قطبی، توهمات دوره شیدایی مثبت و بزرگ بینانه هستند و در فاز افسردگی، فرد توهم هایی مشابه با بیماران سایکوتیک را تجربه می کند.
• در زوال عقل، توهم ها بیشتر شامل دیدن افراد یا اشیای غیر واقعی هستند که با پیشرفت بیماری، شدت می یابند.

محتوای شایع توهمات در بیماران افسرده

توهم در بیماران افسرده به ویژه در مورد افسردگی های خیلی شدید معمولا شامل توهمات شنوایی، بینایی و حسی هستند. محتوای تمام این توهمات همسو با خلق افسرده بیمار است و احساس نا امیدی وی را تقویت می کند. این توهم ها، بر خلاف اسکیزوفرنی، محتوای عجیب و غریب ندارند و با واقعیت نامرتبط نیستند. در ادامه، محتوای شایع هر کدام را مرور خواهیم کرد:

• توهمات شنوایی: بیمار معمولا صداهای تحقیرآمیز و سرزنش گری را می شوند. مثل صدای فردی که به بیمار می گوید همه از تو متنفرند یا تو بی ارزشی. این صداها بیمار را به احساس گناه شدید یا حس خودکشی ترغیب می کنند.
• توهمات بینایی: دیدن چهره های نگران، سایه ها یا اشباحی که احساس گناه و ترس را در فرد تشدید می کنند.

عوامل خطر بروز توهم در افسردگی شدید

توهم در افسردگی شدید می تواند به علت ترکیب عوامل زیستی، روانی و اجتماعی رخ دهد. عوامل ژنتیکی، تغییرات شیمیایی مغز و ناهماهنگی های انتقال دهنده های عصبی مانند سروتونین و دوپامین می توانند زمینه ساز بروز توهم باشند. همچنین استرس های محیطی، سوء مصرف مواد، سابقه اختلالات روانی و شدت افسردگی نیز در افزایش خطر بروز توهم نقش دارند.

تشخیص افتراقی توهم در افسردگی و اسکیزوفرنی

تشخیص افتراقی توهم در بیماران افسرده و مبتلا به اسکیزوفرنی نیازمند بررسی دقیق علائم و ویژگی های بالینی است. در افسردگی عمده توهم ها معمولا به عنوان بخشی از سندرم افسردگی شدید و در راستای اختلالات خلقی مانند احساس گناه یا بی ارزشی شدید بروز می کنند. این در حالی است که در اسکیزوفرنی، توهم ها محتوای عجیب و نامرتبط دارند. با بررسی محتوای توهم ها، پزشک می تواند سریع تر به منشا بیماری دست یابد.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

درمان های دارویی موثر برای افسردگی همراه با توهم

برای درمان افسردگی همراه با توهم، معمولا ترکیبی از داروهای ضد افسردگی و ضد روانپریشی تجویز می شود تا هر دو علامت به صورت همزمان کنترل شوند. در شرایط حاد، شوک درمانی نیز ممکن است تجویز گردد. داروهای موثر برای درمان توهم در بیماران افسرده عبارتند از:

• داروهای ضد افسردگی (برای مقابله با افسردگی شدید): مهارکننده های بازجذب سروتونین، مهار کننده های بازجذب سروتونین-نوراپی نفرین و داروهای سه حلقه ای.
• داروهای ضد روانپریشی (برای کنترل هذیان): آتیپیک ها و تیپیک ها

نقش حمایت خانواده در بهبود بیمار افسرده دچار توهم

خانواده در درمان توهم در بیماران افسرده نقشی کلیدی دارد. حضور خانواده  به عنوان مهم ترین کانون اجتماعی در زندگی بیمار، می تواند به کاهش استرس و افزایش احساس امنیت وی کمک کند. حمایت عاطفی و تشویق به بیگیری درمان های روانشناختی می تواند این اطمینان را در بیمار ایجاد کند که احساسات منفی و توهماتش قابل مدیریت هستند. حضور خانواده همچنین می تواند بیمار را از خطرات و آسیب های احتمالی ناشی از توهم (مانند افکار خودکشی) حفظ کند. تحقیقات نشان می دهند که خانواده هایی که در فرایند درمان فعال هستند، بهبودی سریع تر و پایدارتر را برای بیماران افسرده دچار توهم فراهم می آورند.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

پیش آگهی و احتمال عود توهم در بیماران افسرده

آیا عود توهم در بیماران افسرده پیش آگهی دارد؟ مطالعات نشان می دهند که افراد مبتلا به افسردگی شدید با ویژگی های روان پریشی، به ویژه آنهایی که توهمات شنوایی یا دیداری را تجربه میکنند، بیشتر در معرض عود توهمات هستند. عواملی چون عدم درمان کامل افسردگی، سابقه اختلالات روانی و واکنش های نامناسب به دارروهای ضد افسردگی می توانند خطر بازگشت توهمات را افزایش دهند. در این بیماران، نظارت دقیق روانپزشکی و درمان های مناسب برای پیشگیری از عود مجدد توهمات ضروری است.

روش های پیشگیری از بروز توهم در افسردگی

روش های پیشگیری از عود مجدد توهم در افسردگی شامل مداخلات دارویی و روانشناختی است. استفاده از داروهای ضد افسردگی مانند مهارکننده های بازجذب سروتونین و داروهای ضد روان پریشی ممکن است در کاهش علائم توهمی موثر باشند. همچنین  درمان های شناختی – رفتاری به کاهش اضطراب و استرس کمک  کرده و احتمال بروز توهم را کاهش می دهند. پشتیبانی اجتماعی و شیوه های مدیریت استرس نیز از دیگر عوامل پیشگیرانه مهم در جلوگیری از بروز توهم در بیماران افسرده است. 

راهکارهای خودمراقبتی برای بیماران افسرده مستعد توهم

برای بیماران افسرده مستعد توهم، راهکارهای زیر می توانند مفید باشند:

• تنظیم الگو و سلامت خواب
• استفاده از تکنیک های آرام سازی مانند مدیتیشن برای مدیریت اضطراب و استرس
• تغذیه سالم و اجتناب از مصرف مواد تحریک کننده مانند کافئین و الکل
• مشاوره روانشناسی
• دریافت حمایت اجتماعی از طریق گروه های درمانی یا خانواده

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

نتیجه گیری

توهم در بیماران افسرده، چیزی فراتر از یک تصور یا خیال است؛ صداها، تصاویر و احساسات واقعی به نظر می رسند و با تاریک ترین افکار فرد در هم می آمیزند. این توهمات، بر خلاف اختلالات روانپریشی دیگر، اغلب پژواکی از احساس گناه، ناامیدی و بی ارزشی فرد هستند، گویی ذهن خودش را مجازات می کند. افسردگی سایکوتیک یک مسیر بی بازگشت نیست؛ بلکه چالشی است که می توانید با درمان صحیح و اصولی، آن را پشت سر بگذارید.