تروما در روانشناسی چیست؟

امروزه توجه عموم مردم به سمت تروماها جلب شده است و برای بسیاری از آنها این سوال مطرح شده که  تروما در روانشناسی چیست. در پاسخ به این سوال باید گفت تروما همان آسیب‌های روانی و تجربه‌های ناخوشایند هستند که در ضمیر ناخودآگاه ما ثبت شده‌اند. این قبیل تروما‌ها می‌توانند منجر به عدم احساس امنیت، ثبات و توانایی مقابله با مشکلات شوند. برای عبور از این زخم‌های روانی باید از خدمات مشاوره روانشناسی استفاده کرد.

فهرست مطالب

•  تعریف دقیق تروما از دیدگاه روانشناسی
• مکانیسم‌های روانی واکنش به رویدادهای آسیب‌زا
• عکس‌العمل‌های روانی انسان در مواجهه با تجربیات تروماتیک
• انواع رایج تجربیات تروماتیک در زندگی انسان
• نشانه‌های روانشناختی تروما در افراد مختلف
• راهکارهای مقابله و درمان عوارض روانی تروما
• نتیجه‌گیری

 تعریف دقیق تروما از دیدگاه روانشناسی

انجمن روان‌شناسی آمریکا برای سوال " تروما در روانشناسی چیست" یک پاسخ جامع ارائه کرده است. این انجمن تروما را یک واکنش هیجانی و روانی در برابر یک رویداد وحشتناک، استرس‌زا و آسیب‌زا می‌داند. این واکنش ممکن است بلافاصله بعد از بروز حادثه خود را نشان دهد یا با گذر زمان در رفتارها و ترس‌ها نمود پیدا کند.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

مکانیسم‌های روانی واکنش به رویدادهای آسیب‌زا

حال که تعریف جامعی از "تروما در روانشناسی چیست" ارائه شد لازم است انواع مکانیسم‌های روانی واکنش به رویدادهای آسیب‌زا مورد بررسی قرار گیرند.

• پاسخ‌های فوری و خودکار مانند مبارزه، فرار، بی‌حرکتی، تسلیم و ....
• مکانیسم‌های دفاعی روان‌شناختی مانند سرکوب، انکار و ...
• واکنش‌های طولانی‌مدت پس از تروما مانند افکار و خاطرات مزاحم، افزایش تحریک‌پذیری، احساس گناه و شرم و ...
• واکنش‌های سازگارانه مانند پذیرش واقعیت و دریافت حمایت اجتماعی

عکس‌العمل‌های روانی انسان در مواجهه با تجربیات تروماتیک

انسان در هنگام مواجه با تجربیات تروماتیک ممکن است سه واکنش روانی مختلف را نشان دهد. اولین نوع واکنش روانی، واکنش فوری است که بلافاصله بعد از تجربه تروماتیک نمود پیدا می‌کند. به طور مثال فرد ممکن است محل حادثه را ترک کند یا دست به مبارزه بزند. برخی از افراد نیز ممکن است برای مدت کوتاهی درگیر مشکلات روانی حاصل از تجربیات تروماتیک شوند. در اینصورت هجوم افکار مزاحم، کابوس، احساس شرم، پرخاشگری و .... برای مدت کوتاهی با فرد همراه خواهد بود. بدترین نوع واکنش روانی، واکنش طولانی مدت است که فرد را دچار افسردگی مزمن، اضطراب، سوءمصرف مواد و مشکلات جسمانی می‌کند. در واقع او برای عبور از این مرحله باید از درمان‌های روانشناسی کمک بگیرد.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

انواع رایج تجربیات تروماتیک در زندگی انسان

• تروماهای ناشی از حوادث ناگهانی و طبیعی مانند زلزله، تصادف، انفجار و ...
• تروماهای بین‌فردی و اجتماعی مانند تجاوز و سوءاستفاده جنسی، خشونت خانگی، زورگیری و ...
• تروماهای ناشی از فقدان و جدایی مانند مرگ عزیزان، طلاق، سقط جنین و ...
• تروماهای مربوط به جنگ، مهاجرت و بحران‌های اجتماعی
• تروماهای دوران کودکی مانند بی‌توجهی یا بدرفتاری والدین، فقر و ...

نشانه‌های روانشناختی تروما در افراد مختلف

برای رسیدن به جواب "تروما در روانشناسی چیست" لازم است نشانه‌های آن را به درستی بشناسیم. مهمترین نشانه‌های روانشناختی تروما در افراد مختلف عبارتند از:

• نشانه‌های هیجانی و احساسی مانند استرس مداوم، افسردگی، احساس ناامیدی، خشم، تحریک‌پذیری، احساس گناه و شرم و بی‌حسی عاطفی
• نشانه‌های شناختی (ذهنی) مانند افکار مزاحم،مشکلات تمرکز و فراموشی، بدبینی و افکار منفی و تصمیم‌گیری دشوار
• نشانه‌های رفتاری مانند جتناب از موقعیت‌های مرتبط با تروما، گوشه‌گیری و انزوای اجتماعی، رفتارهای خودتخریبی و مشکلات مربوط به خواب
• نشانه‌های جسمانی مانند سردردهای مداوم و دردهای عضلانی، مشکلات گوارشی، تپش قلب و افزایش تعریق و احساس خستگی مفرط

تاثیرات بلندمدت تروما بر سلامت روان

اگر تروما درمان نشود می‌تواند تاثیرات عمیق و پایداری بر سلامت روان داشته باشد و ابعاد مختلف زندگی را تحت تاثیر قرار دهد. به طور مثال ممکن است فرد آسیب دیده دچار افسردگی مزمن و اختلالات اضطرابی شود. این مشکلات خود را با بدبینی، کاهش اعتمادبه‌نفس، مشکلات تمرکز و وسواس فکری نشان می‌دهند. از طرف دیگر این احتمال وجود دارد که فرد خود را از اجتماع دور کند و روابط اجتماعی خود را محدود نماید. رفتارهای پرخطر و خودتخریبی مانند سوءمصرف مواد، پرخوری، کم‌خوابی یا داشتن روابط ناسالم از دیگر تاثیرات بلندمدت تروما بر سلامت روان است.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

مکانیزم‌های دفاعی روان در برابر تجربیات آسیب‌زا

مکانیزم‌های دفاعی در واقع همان واکنش ضمیر ناخودآگاه به تروما‌ها برای مقابله با فشارهای روانی حاصل از آنها است. این مکانیسم‌ها به فرد کمک می‌کنند بتوانند احساسات ناخوشایند را مهار یا انکار کنند. از جمله متداول‌ترین مکانیزم‌های دفاعی روان در برابر تجربیات آسیب‌زا می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• سرکوب کردن تروما و انتقال آن به ضمیر ناخودآگاه
• انکار رویداد آسیب‌زاد و عدم پذیرش آن
• تفکیک یا گسستگی ( در این حالت فرد احساس می‌کند از بدن خود یا محیط خارج شده است و نمی‌تواند فرق دنیای واقعی از غیر واقعی را بداند)
• توجیه کردن رویداد آسیب‌زا
• تکرار رویداد آسیب‌زا
• عادت‌های بد مانند جویدن ناخن، کندن مو و ...
• عدم مسئولیت پذیری
• داشتن احساس قربانی بودن

راهکارهای مقابله و درمان عوارض روانی تروما

اولین قدم در روند درمان عوارض روانی ناشی از تروما، پاسخ دادن به سوال " تروما در روانشناسی چیست" است. در این صورت فرد می‌تواند دید بهتری نسبت به ریشه مشکلات خود داشته باشد. پس از ایجاد این آگاهی می‌توان از راهکارهای زیر برای مقابله و درمان عوارض روانی تروما استفاده کرد.  

• درمان شناختی-رفتاری
• درمان مواجهه‌ای
• درمان با حرکت چشم
• درمان گروهی
• حمایت اجتماعی و ارتباطات حمایتی
• استفاده از روش‌های آرام‌سازی و مدیتیشن
• دارودرمانی
• تغییرات در سبک زندگی
• هنر درمانی و موسیقی درمانی
• مشاوره فردی و روان‌درمانی

نقش عوامل فردی و محیطی در شکل‌گیری تروما

تروما یک تجربه بسیار پیچیده است که علاوه بر عوامل محیطی، عوامل فردی نیز بر آن اثرگذار هستند. پیشینه روانی، سلامت روانی، ویژگی‌های شخصیتی، مهارت‌های مقابله‌ای، سن، میزان بلوغ فکری از جمله عوامل فردی هستند که شدت تروما را تحت تاثیر قرار می‌دهند. در کنار موارد ذکر شده نباید از اهمیت عوامل محیطی همچون میزان حمایت اجتماعی، شرایط زندگی و اقتصادی، فرهنگ و ارزش‌ها و سطح استرس محیطی غافل شد.

درخواست مشاوره از طریق واتساپ

اهمیت مداخلات روانشناختی در درمان ضربات روحی

روانشناسان می‌توانند با ارائه بهترین پاسخ به سوال  " تروما در روانشناسی چیست" دیدگاه بیمار نسبت به مشکل پیش آمده را تغییر دهند. علاوه بر این مداخلات روانشناختی می‌تواند با مزایای زیر همراه باشد:

• کمک به پردازش تجربیات آسیب‌زا
• کاهش علائم اضطراب و افسردگی
• بهبود مهارت‌های مقابله‌ای
• تقویت تاب‌آوری و خودباوری
• کاهش خطر بروز مشکلات روانی بلندمدت
• بهبود روابط بین فردی
• بازگشت به زندگی عادی

نتیجه‌گیری

تروما یک تجربه روانی پیچیده است که اثرات بلندمدت و عمیقی بر سلامت روان می‌گذارد. بسیاری از افراد گمان می‌کنند با گذر زمان می‌توانند با مشکلات روانی حاصل از تروماها کنار بیایند، اما این امر بدون مداخلات رواندرمانی امکانپذیر نیست. مشاوره و رواندرمانی شرایطی را فراهم می‌کنند که شما بتوانید مشکلات خود را ریشه‌یابی و  به بهترین شکل درمان کنید. اگر کمبود زمان یا شرم از حضور در مراکز رواندرمانی مانع از اقدام جدی شما برای درمان تروما شده است، به شما استفاده از خدمات روانشناسی مشاورتل را پیشنهاد می‌کنیم. در این صورت بدون نیاز به حضور در محل می‌توانید آرامش را به زندگی خود بازگردانید.